Is helderziendheid met de wetenschap te verklaren?

Een familielid van Lieuwe Koopmans uit Grou had ooit een voorspellende droom over het overlijden van zijn „kerngezonde opa”. Zijn ex-vriendin droomde waar Koopmans later ging wonen: tegenover een fabriek aan een rivier. ‘Ik ben een nuchtere Fries’, mailt hij. Hoe kijkt de wetenschap tegen helderziendheid aan?

Er is een wetenschappelijke tak die ‘buitenzintuiglijke waarneming’ onderzoekt: de parapsychologie (para betekent ‘naast’) . In 1920 al noteerden Nederlandse onderzoekers hoe vaak een telepaat, de student A. van Dam, een vakje op een schaakbord aanwees dat een van hen in gedachten had. De toevalsfactor zou één op 79 quintiljoen (een 79 met dertig nullen) zijn geweest.

In zijn essay An experiment with time (1927) ontvouwde J.W. Dunne een theorie die toekomstvoorspellingen verklaarde. Alle tijd (verleden, heden en toekomst) bestaat in werkelijkheid gelijktijdig. In waaktoestand beleven mensen de tijd slechts lineair vanuit het heden; dromend of in paranormale geestestoestand is het mogelijk alle tijd te zien.

Volgens een theorie uit 2008 van natuurkundige en cognitief psycholoog Dick Bierman van de Universiteit van Amsterdam zijn alle paranormale verschijnselen terug te brengen tot opgerekte, natuurkundige formules. In die theorie vormt ons bewustzijn de ‘werkelijkheid’ om ons heen en beïnvloeden verleden, heden en toekomst elkaar tot op zekere hoogte. Als voorbeeld noemt Bierman de aanslagen van 11 september 2001. Veel New Yorkers zullen de rest van die maand een hogere bloeddruk hebben gehad. Bierman: „Je zou kunnen nagaan of ze dat de maand daarvóór ook al hadden.”

„Voorzichtig gezegd” is het bestaan van paranormaliteit „aannemelijk”, zo formuleert Hans Gerding, directeur van het Parapsychologisch Instituut het. „De lezer die denkt dat het flauwekul is, staat voor de moeilijke taak om de onderzoeksresultaten te ontkrachten.”

Rob Nanninga, hoofdredacteur van het tijdschrift Skepter over pseudowetenschap, heeft daar minder moeite mee. Ook bij serieuze parapsychologie is de toevalsfactor vaak heel klein, zegt hij. „Als het zo makkelijk was als velen geloven, zou het al lang bewezen zijn.”

Eppo König