Terugkeer van toneel op televisie netelig

In de pioniersjaren van de Nederlandse televisie was het elke donderdag toneelavond. Direct na het journaal werd er gewoon een heel stuk gespeeld – soms opgenomen in een theater, met gordijnen die open en dicht gingen, maar vaker in een studiodecor. Ook in de Amerikaanse jaren vijftig, die bekend werden als The Golden Age of Live Television, vormde toneel een belangrijk bestanddeel. Uit die traditie kwam het boksersdrama Requiem voor een zwaargewicht; de Nederlandse bewerking met Ko van Dijk in de hoofdrol was een waar evenement.

Ergens in de jaren zeventig kwam het televisiedrama in de plaats van het televisietheater: niet meer live of op beeldband opgenomen, maar gefilmd op locatie. Eigenlijk stond dat dichter bij film, een medium dat een minder gestileerd soort realisme nastreeft. Het theater verdween van het kleine scherm, met uitzondering van registraties van cabaretvoorstellingen en een enkele opera of operette.

Met ingang van dit seizoen herneemt Toneel op 2 een oude traditie, die breekt met het huidige verwachtingspatroon van de televisiekijker. Die is gewend om met filmogen te kijken, naar een verhevigde realiteit in plaats van naar een spel dat hogere eisen stelt aan het verbeeldingsvermogen. Het gaat om zes theaterregistraties van recente stukken, de meeste laat op de vrijdagavond wanneer er doorgaans een film te zien valt.

De eerste in de reeks was vrijdag bij de NPS Geslacht, een origineel Nederlands stuk van Rob de Graaf over wegebbende vitaliteit en wanhoop, met hoofdrollen voor Carine Crutzen en Mark Rietman. Hoewel de beeldregie van Peter de Baan en Floor Maas adequaat was, met soms zelfs verrassende close-ups en andere visuele vondsten, had ik er grote moeite mee. Misschien was het ook in het theater geen succes, zoals de recensies deden vermoeden, maar ik denk dat de problemen ook van structurele aard zijn.

Acteren in het theater vereist uitvergroting van emoties en lichaamstaal, de camera wil liever authenticiteit en ingetogenheid. In de zaal wordt er zenuwachtig gelachen bij ongemakkelijke erotiek, thuis maken we zelf wel uit hoe we ons erbij voelen. Natuurlijk is het goed om hoogtepunten van het toneelseizoen vast te leggen en een breder publiek te verschaffen. Je kunt het echter acteurs niet aandoen om tegelijk voor een zaal en voor de camera te spelen. Net als weleer is de beste oplossing om een bewerking te maken voor opname in de studio of op locatie. Maar dat kost meer geld dan een registratie, en het gaat hier overduidelijk om een experiment gericht op een klein, bij voorbaat geïnteresseerd segment van het televisiepubliek. Ook dat zit hier niet op te wachten.