Schotten vinden vrijlaten Libiër 'een dwaze daad'

Het besluit om de enige man die ooit veroordeeld is voor de aanslag boven Lockerbie vrij te laten heeft ook in Schotland tot veel ophef geleid.

De Schotse minister van Justitie Kenny MacAskill zit vanmiddag bij een spoeddebat in het regionale parlement in Edinburgh in het beklaagdenbankje. De voltallige oppositie verwijt hem dat hij het aanzien van Schotland heeft geschaad met de vrijlating van de doodzieke Libiër Abdelbasset Ali al-Megrahi. Hij is de enige veroordeelde voor de terroristische aanslag in 1988 op een Amerikaans vliegtuig boven het Schotse Lockerbie, waarbij 270 mensen om het leven kwamen.

De justitiewoordvoerder van de Schotse Labour-partij, Richard Baker, sprak van „een onvergeeflijk dwaze daad” en volgens de voormalige Schotse premier Jack McConnell is sprake van „een ernstige inschattingsfout” die de reputatie van Schotland heeft beschadigd en „schande over het land” heeft gebracht. Volgens de Liberaal-Democraten ligt de reputatie van de regerende Schotse Nationalistische Partij „in duigen”.

MacAskill kreeg er dit weekeinde ook stevig van langs van het hoofd van de Amerikaanse federale recherche FBI, Robert Mueller. In een openbaar gemaakte brief verklaarde Mueller, die zelf indertijd betrokken was bij het juridische onderzoek naar de aanslag, „woedend” te zijn. „Uw actie maakt de rechtsstaat belachelijk”, schreef hij. „Uw actie steekt terroristen over de hele wereld een hart onder de riem.” Ook president Barack Obama heeft zijn afkeuring over de vrijlating uitgesproken, zij het in minder krachtige termen.

Minister MacAskill bleef herhalen wat hij al sinds vorige week verklaart: dat hij het besluit heeft genomen uit humanitaire overwegingen, omdat de tot levenslang veroordeelde Megrahi (57) volgens artsen minder dan drie maanden te leven heeft. Fijntjes wees hij erop dat de Amerikanen het gebruik om gevangenen in dat geval vrij te laten niet kennen, maar dat daar in Schotland anders over wordt gedacht.

Het is overigens de vraag in hoeverre de Schotten zelf blij zijn met de vrijlating van Megrahi. Velen hebben weinig begrip voor zulk mededogen met een man die is veroordeeld wegens terrorisme.

Tot grote ongerustheid van de Schotten gaan er hier en daar in de Verenigde Staten intussen stemmen op om Schotse artikelen als whisky te boycotten.

Een senator uit New York, Andrew Lanza, pleitte ervoor geld terug te vragen van de Royal Bank of Scotland, die in de VS indirect profiteerde van overheidssteun voor de financiële sector.

Premier Gordon Brown doet er intussen het zwijgen toe. Hij is op vakantie in Schotland. Wat hem er overigens niet van weerhield een schriftelijke gelukwens aan het Engelse cricketteam te sturen, dat Australië dit weekeinde versloeg.

De regering in Londen beschouwt de vrijlating van Megrahi als een Schotse zaak. Op grond van de decentralisatie, die onder van Browns voorganger Tony Blair werd ingevoerd, vallen beslissingen over de vrijlating van gevangenen op Schots grondgebied aan de regionale regering toe.

Van veel kanten is er echter gesuggereerd dat de Britse regering in werkelijkheid wel degelijk nauw betrokken is geweest bij de kwestie. Zo bleek de afgelopen dagen dat Peter Mandelson, minister van Economische Zaken, de laatste vier maanden tot twee maal toe een zoon van de Libische leider Moammar al-Gaddafi te hebben ontmoet. Ze hadden het onder meer over lucratieve olieprojecten voor Britse bedrijven als BP, waarmee miljarden ponden zijn gemoeid. Volgens Gaddafi’s zoon was daarbij ook de vrijlating van Megrahi ter sprake gekomen. Mandelson noemde dat zaterdag echter „beledigend”.

Ook zou Brown volgens Schotse media de regionale regering hebben aangemoedigd Megrahi vrij te laten en een brief aan Gaddafi, hebben erop hebben aangedrongen om Megrahi niet als een held te ontvangen. Een verzoek dat de Libische leider negeerde.

Megrahi had kort voor zijn vrijlating zijn hoger beroep tegen zijn veroordeling ingetrokken, een procedurekwestie waardoor hij vrij kon komen. Velen, onder wie nabestaanden van slachtoffers van ‘Lockerbie’ , hadden gehoopt dat door heropening van het proces eindelijk meer duidelijkheid zou komen over de werkelijke toedracht van de aanslag. Zij vermoeden dat Megrahi slechts een radertje was in een grotere samenzwering en dat de ware schuldigen nog altijd niet zijn veroordeeld. Trok Megrahi, die volhoudt onschuldig te zijn, zijn beroep in om vrij te komen of als onderdeel van een omvattende deal tussen de Britse en de Libische autoriteiten?

Vaststaat dat zowel de regering in Londen als die in Edinburgh de Megrahi-kwestie het liefst zo snel mogelijk achter zich laten, mede uit vrees voor economische repercussies. De kans dat de regionale regering vanavond in het parlement in serieuze problemen komt is klein Weliswaar leidt de Schotse Nationale Partij een minderheidsregering, maar het is onwaarschijnlijk dat de grootste oppositiepartij, Labour, nu nieuwe verkiezingen wil riskeren. Ook de Schot Gordon Brown zit daar in deze voor hem toch al zo moeilijke tijden niet op te wachten.