Oekraïners zijn de nieuwe Polen in het Westland

In de land- en tuinbouw is het oogsttijd. Zo’n 100.000 seizoensarbeiders komen daarvoor naar Nederland. Het merendeel bestaat uit Polen, maar het zijn ook steeds vaker Oekraïners.

Seizoensarbeiders in het Westland gaan op zaterdagavond naar de campingdisco van De Molenslag in Monster. (Foto Johannes van Assem) foto Johannes van Assem 08-08-2009 Monster Elke Zaterdagavond Op camping molenslag in de Bar komen poolse arbeidsmigranten samen om een biertje te drinken en te dansen. Ze hebben elkaar leren kennen op de camping toen ze hier hun eerste huisvesting kregen in nederland. Velen zijn doorgestroomt naar betere behuizing. gastarbeiders minderheden Polen arbeidsmigratie Assem, Johannes van

Uit de luidsprekers in de houten keet op camping De Molenslag schalt Poolse popmuziek. Het is zaterdagavond, dan is er campingdisco. Een groepje Poolse vrouwen, seizoensarbeiders, zit aan een lange picknicktafel voor de keet te roken en te praten. De avond is gevallen, maar echt donker wordt het niet. Achter de duinen zetten de lampen van de kassen van het Westland alles in een gele gloed.

Mannelijke seizoenswerkers staan in groepjes rond de keet. Ze zijn tussen de 20 en 30 jaar oud en zeggen weinig. Ze bewegen hun kin op de maat van de muziek en drinken Tyskie-bier uit halve literblikken. Het Poolse bier wordt speciaal voor het plukseizoen geïmporteerd. De campingwinkel van De Molenslag verkoopt ook potten spaghettisaus met ballen van een Pools merk.

Crisis of niet, de vraag naar tijdelijk personeel in de land- en tuinbouw blijft onverminderd hoog. Volgens brancheorganisatie LTO Nederland komen ieder jaar rond de 100.000 seizoenswerkers naar Nederlandse agrarische bedrijven om aardbeien te plukken, asperges te steken of fruit en bloemen te oogsten. In de glastuinbouw gaat het om bijna 39.000 werknemers, van wie 86 procent via een uitzendbureau werkt en tweederde uit Polen komt.

Volgens LTO blijven de plukkers gemiddeld honderd dagen in Nederland. In die tijd slapen ze in budgethotels, woonhuizen of op het erf bij hun werkgever. Het gros woont op campings, veelal in oude caravans. Kees Marks, eigenaar van De Molenslag – ‘Polenslag’ in de volksmond – heeft 36 caravans staan waarin uitsluitend seizoensarbeiders slapen. De caravans beslaan ongeveer eenzesde van zijn terrein. In de drie maanden van het hoogseizoen brengen de caravans Marks ruim 50.000 euro aan omzet op. Volgens LTO duurt het plukseizoen, de bloementeelt meegerekend, tot november.

Op De Molenslag, in het hart van het Westland, kost een bed in een gedeelde caravan 55 euro per week. Dat gaat af van de 1.200 tot 1.500 euro die je als seizoensarbeider per maand verdient. Duur, voor Oost-Europese begrippen.

Janusz Sanik (32) woont en werkt al vijf jaar in Nederland. Hij komt in de zomer bijna ieder weekend op De Molenslag. „Dit voelt toch een beetje als thuis.” Sanik is tegenwoordig zzp’er, hij werkt voor een aantal bazen als sloper. Maar hij is zijn jaren als plukker niet vergeten: „Het is zwaar werk, je moet veel bukken en boven je macht tillen. Als je dat vijftig tot zestig uur in de week doet, terwijl je baas je niet voor vol aanziet, de Nederlandse meisjes je niet zien staan en de lokale bevolking je met de nek aankijkt, dan ga je vanzelf aan het bier.”

Violka, de vriendin van Janusz, is assistent-bedrijfsleider in de kassen en spreekt goed Nederlands. Zij schaamt zich vaak voor haar dronken landgenoten: „Als ik met Janusz in de supermarkt loop en er komen dronken jongens binnen, dan houd ik mijn mond. Ik wil niet dat ze weten dat wij ook Pools zijn.”

Tegen 22.00 uur staat een man of vijftig in en rond de keet, vooral seizoenswerkers. De meesten komen uit West-Polen, maar ze spreken bijna geen woord Duits of Engels, laat staan Nederlands. Jurek Kowalczyk (21) en Andrzej Wisniewski (22) komen uit de buurt van Wroclaw. „Geld nicht gut”, is het enige wat ze te zeggen hebben. Tussen de Polen staat een groep Oekraïners van een man of twintig. Ze willen niet praten. Marks bevestigt dat er de laatste tijd veel Oekraïners op zijn campingdisco afkomen. „Maar ze slapen niet bij mij, ze komen van campings in de buurt.”

Magda Musial (29) is assistent-bedrijfsleider in een Westlandse kas. Ze is Pools en woont en werkt al acht jaar in Nederland, „sinds 2006 legaal, met CAO.” Volgens Musial zijn Oekraïners de nieuwe Polen: „Die jongens werken bijna allemaal zwart, voor 7,50 euro per uur, maar vaak ook voor 6 euro of minder. Ze hebben geen werkvergunning, dus ze hebben geen keus.” Volgens Musial verdienen legale plukkers zo’n 7,50 euro per uur wit, maar gaat er in de extra uren, waarin ze eigenlijk niet mogen werken, veel zwart geld om.

Een woordvoerder van de Arbeidsinspectie van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid laat weten dat het probleem met de illegale Oekraïners bekend is. Sinds de invoering van vrij werknemersverkeer voor lidstaten van de Europese Unie worden er steeds meer illegale werknemers uit Roemenië, Bulgarije en de Oekraïne aangetroffen. Het aantal door de Arbeidsinspectie aangetroffen illegale werknemers uit deze landen steeg tussen 2006 en 2008 met 65 procent.

Roemenië en Bulgarije traden in januari 2007 toe tot de EU, maar werknemers uit deze landen zijn nog steeds werkvergunningsplichtig. Oekraïne is geen lid van de Europese Unie. In 2008 trof de Arbeidsinspectie bij steekproeven in het Westland 128 illegale werknemers aan, van wie vijf Oekraïens. Een Oekraïner verdient in eigen land gemiddeld 400 euro per maand, een Pool gemiddeld 1.000 euro. Oekraïne wordt ook harder geraakt door de crisis: het IMF voorspelt dit jaar een krimp van de economie van 8 procent, tegen een lichte krimp (minder dan 1 procent) voor Polen.

Volgens Gerard Roest van FNV Bondgenoten is de kans dat de Oekraïners hier illegaal werken groot. „Ze verdienen waarschijnlijk te weinig, maar ze weten ons niet te vinden. Dat komt door de taalbarrière, maar ook doordat ze vakbonden vanuit hun sovjetverleden niet vertrouwen.” Volgens Roest blijft het Westland wat illegale arbeid betreft eruit springen.

Ook Frank van Gool, directeur van Otto uitzendbureau, een van de grootste bemiddelaars voor Oost-Europeanen in Nederland, denkt dat de kans dat de Oekraïners hier legaal werken klein is: „Wij werken helemaal niet met Oekraïners. Dat schiet niet op, er is al een stop op werkvergunningen voor Roemenen en Bulgaren.” Volgens Van Gool is het grootste probleem dat inhuren van illegale arbeid niet zwaar genoeg beboet wordt.

Later op de avond vertellen de Oekraïense mannen Kirill en Taras (ze willen niet met hun achternaam in de krant) dat ze uit de buurt van Sebastopol aan de Zwarte Zee komen. „Wein, Weinberge, sehr gut”, zeggen ze. Dit najaar gaan ze weer druiven plukken op de Krim. Dat brengt stukken minder op dan in Nederland in de kassen werken, ook als je dat illegaal doet.