Glossy voor Geert?

Het is besmettelijk. Elke stad wil dit jaar een eigen heilige of kerkvader om te vereren met concerten, lezingen en tentoonstellingen.

Het begon allemaal in Dordrecht, waar calvinisten dit jaar de vijfhonderdste geboortedag van hun Geneefse kerkhervormer vierden. Een logische plaats voor een herdenking van Calvijn (1509-1564), want het was de Synode van Dordrecht die in 1619 een prominent calvinistische dogma officieel bevestigde: de predestinatieleer. Die leert dat het lot van elk mens door God al bij de schepping is vastgelegd. Daar kan de mens ook met de beste wil van de wereld niets aan veranderen. Zo werd de basis gelegd voor Nederlandse ernst.

Na de viering van de verjaardag van Calvijn in Dordrecht kon Leiden niet achterblijven. De Nederlandse remonstranten grijpen daar de vierhonderdste sterfdag van hun voorman Arminius (1559-1609) aan voor een eigen feestje. Ook daar congressen, boeken en een glossy, dat op 14 januari 2010 moet verschijnen, vierhonderd jaar na de publicatie van de Remonstrantie, een theologische afwijzing van de predestinatieleer. In tegenstelling tot de pure calvinisten zagen remonstranten ruimte voor vrijheid van de menselijke wil. Zij zijn de verpersoonlijking geworden van gematigdheid en tolerantie.

En afgelopen week meldde Deventer zich. Die stad heeft de oudste papieren. Donderdag was het namelijk 625 jaar geleden dat Geert Groote (1340-1384) overleed. Op 3 september wordt er een studiedag gehouden om zijn gedachtegoed te bespreken. Zouden de organisatoren ook een Geert-glossy aandurven?

Geert Groote was de stichter van de Moderne Devotie, een beweging van innerlijke vernieuwing in de middeleeuwse katholieke kerk. Hij legde alle nadruk op de individuele verantwoordelijkheid van iedere gelovige en effende de weg die Calvijn en Arminius zouden gaan. In zijn traktaat Contra Turrim Traiectensem kritiseerde Groote bovendien de overdreven pracht en praal van de kerk, zoals die tot uitdrukking kwam in de bouw van de Domtoren in Utrecht. En daarmee was de Moderne Devotie een vroeg pleidooi voor soberheid en tegen verspilling en graaicultuur.

Herman Amelink