'Schietpartijen wortelen in opgefokt narcisme'

Dodelijke schietpartijen en Nigeriaanse bendes die in drugs en vrouwen zouden handelen. Amsterdam Zuidoost is terug bij af. De korpschef trekt ten strijde.

Bernard Welten, hoofdcommissaris van de Amsterdamse politie, reed afgelopen week een middagje door Amsterdam-Zuidoost. In het stadsdeel waar de afgelopen maanden de kogels geregeld rondvlogen, zag Welten „moeders die hun kinderen naar de muziekschool brachten” en sprak in het winkelcentrum met „een ondernemer die tevreden was over het klimaat”.

Welten, die in de jaren zeventig zelf woonde in wat toen nog de ‘Bijlmer’ heette, wil maar zeggen: „Je kunt wis en waarachtig nog veilig rondlopen in Amsterdam Zuidoost.” De criminaliteitscijfers zijn in dit stadsdeel al acht achtereenvolgende jaren aan het dalen: „Ook al pieken die nu even, met de schietpartijen die de indruk wekken dat het er Sodom en Gomorra is.” Maar die incidenten beperken zich tot een klein deel van Zuidoost, zegt hij: „Want Amsterdam Zuidoost is een wereld van werelden, met een paar werelden waar de politie meer dan gemiddeld op moet zitten.”

Desalniettemin was Amsterdam Zuidoost in 2009 het toneel voor 21 schietpartijen, waarvan er 14 plaatshadden in de afgelopen drie maanden. Zo werd de rapper Lexxxus neergeschoten op het Kwakoe-festival en stierf onlangs een vijftienjarige jongen door een verdwaalde kogel. De politie heeft tot nu toe twaalf verdachten opgepakt en verwacht binnenkort meer aanhoudingen te verrichten.

In een brief over de schietincidenten maakte burgermeester Cohen van Amsterdam afgelopen week ook gewag van Nigeriaanse bendes in het stadsdeel. Deze criminele ‘netwerken’ zouden zich bezig houden met onder meer de handel in vrouwen en drugs. Maar, benadrukt Welten nog maar eens: „De wereld van de Nigeriaanse netwerken heeft niets te maken . met die van de schietpartijen.”

De schietpartijen, zegt Welten, wortelen in de „MTV-cultuur” onder sommige leden van Caraïbische bevolkingsgroepen: „Mensen die aan een stereotype willen voldoen. Dat is een beetje opgefokt narcisme, dat zich uit in blingbling en stoer-doenerij. Als voorbeeld noemt Welten de rapper Lexxxus die op een filmpje op Youtube in een ziekenhuisbed opschept over zijn schotwond en zichzelf aanduidt als ‘gangster’. Welten: „Hij ligt daar – ‘buhbuhbuh’ – een beetje opgeblazen stoer te doen. ‘Ze maken me allemaal niets – ‘buhbuhbuh’ – ik regel het zelf allemaal wel.’ Hij werkt daarom niet mee mee met het politieonderzoek naar zijn zaak.”

Dat imitatiegedrag schept een wereld waarin „bij het minste of geringste naar een wapen” wordt gegrepen. „In een soort broeierige sfeer ontstaat makkelijk een ruzie over een vrouw of een verkeerd begrepen woord. Dan blijken nogal wat mensen te beschikken over een wapen, als onderdeel van de machocultuur. Die schieten dan niet één keer, die schieten de hele patronenhouder in een keer leeg. Daar zit een ongeremdheid in die ik zorgelijk vind, omdat niet alleen betrokken partijen slachtoffer worden.” Welten doelt op de vijftienjarige jongen die toevallig door een kogel werd geraakt.

De politie is dan ook druk bezig met het opsporen van wapens in Zuidoost, waarin op enkele plekken preventief gefouilleerd mag worden. Na tips vond de politie de afgelopen tien dagen tijdens huiszoekingen acht vuurwapens. Is dat niet dweilen met de kraan open? „Als je nooit dweilt dan komt het water veel hoger te staan”, zegt Welten: „Mensen moeten weten dat als ze een wapen hebben, ze hem snel kwijt kunnen zijn.”

De politie heeft naar eigen zeggen ook veel succes met de zogeheten ‘patseraanpak’, waarbij mensen die dure spullen kwijtraken waarvan ze de herkomst niet kunnen verklaren. „Dat past weer bij de bestrijding van de blingblingcultuur, dat we vragen: hoe komt het dat je in zo’n dure auto rijdt? Het is buitengewoon effectief om mensen ridder te voet te maken. Je ontneemt mensen hun gemaakte imago. En als mensen meer zichzelf zijn, hebben ze zichzelf meer in de hand”, zegt Welten.

Bij de aanpak van Nigeriaanse benden heeft de politie afgelopen jaar al mensen aangehouden. De gemeente voert strijd tegen strijd tegen illegaal verhuurde woningen, die vaak als uitvalsbasis dienen voor criminele activiteiten. Nu gaat de overheid ook kijken naar de zogeheten moneytransferpunten in Zuidoost. „Wij weten dat daar meer gebeurt dan het invullen van lottoformulieren”, zegt Welten. „We moeten nu toe naar een vorm van toezicht waarbij mensen moeten aantonen waar het geld vandaan komt en heen gaat.” Is dat niet wat laat? „We zijn al jaren bezig hoor.”

Die aanpak leidt soms tot controverses. De politie deed in 2007 een inval in een café, waar op dat moment een feest was met illegalen. De nationale ombudsman oordeelde afgelopen week dat de actie buiten proporties was. „Als politiebaas ben ik in 2007 tekort geschoten. Ik heb bestuurders toen onvoldoende duidelijk kunnen maken hoe ernstig de situatie is met de Nigerianen. We weten dat er sprake is van gedwongen prostitutie en van drugshandel. Het café was bekend als verzamelplaats van mensen die werden verdacht van fraude.”

De ombudsman vindt het ook onjuist dat de politie onder de vlag van de Vreemdelingenwet een strafrechtelijk onderzoek deed. „Nu zou je misschien nog zorgvuldiger zijn in het vinden van een titel waaronder je zo’n actie doet. Maar de politie moet wel wat doen. De ombudsman kan ons nauwelijks verwijten dat wij creatief zijn bij het aanpakken van die narigheid. Bovendien zijn er toen veel illegalen opgepakt.”

Bij een inval in een flat in Zuidoost dit voorjaar kwam een Nigeriaanse man om, toen hij vluchtte via het balkon. Het leidde tot een woedende menigte op straat, maar de rijksrecherche constateerde gisteren dat politie niets valt te verwijten. Welten: „De emoties liepen hoog op, maar de politiemensen zijn tussen de boze bewoners gaan staan en hebben de lontjes gedoofd. Knap. Bijna tovenarij.”

Hoe lang gaat het nog duren voor de politie controle heeft op de Nigerianen? „Er is nu een begin van een bewustzijn van de ernst en dat leidt dat focus. Ik heb er alle vertrouwen in dat de bendes nog voortvarender aangepakt kunnen worden.” En de schietpartijen? „Daar doe ik geen uitspraak over. Dat geweld zit in zo gebakken in een bepaald type gedrag.”