Hoe lager het inkomen, hoe groter de plasma-tv Geen benul wat de rente is

Veel mensen hebben geen benul van hun financiële situatie, bleek deze week uit onderzoek van het ministerie van Financiën. Kopen op afbetaling blijft onverminderd populair.

Uitgestelde betaling is voor winkelketens een manier om de crisis door te komen. Maar consumenten kunnen daardoor in grote problemen komen. Foto Evelyne Jacq Europa, Nederland, Utrecht, 20-8-2009 Filiale Prijs topper, elektronica discounter. Foto: Evelyne Jacq. Jacq, Evelyne

„Koop nu, betaal later!” staat in grote letters te lezen bij de plasma-tv’s in witgoed- en elektronicazaak Prijstopper aan de Amsterdamsestraatweg in Utrecht. De televisies kosten er tussen de 395 en 3.000 euro. Er gaan zo’n 25 plasma-tv’s per maand uit bij dit filiaal van Prijstopper. En voor het overgrote deel worden die niet contant betaald, maar sluit de klant een betalingsregeling af.

Sinds het uitbreken van de crisis is het aantal aanvragen voor uitgestelde betaling gestegen, zegt verkoper Abdelhak Bakhali. Hij snapt dat wel. „Ontslagen mensen die de hele dag thuis zitten, hebben behoefte aan een plasma-tv of een laptop om spelletjes op te doen, liefst eentje van minimaal 1.200 euro.” Vaak geldt volgens Bakhali: „Hoe lager het inkomen, hoe groter de plasma-tv die ze willen.”

Het sluit aan bij de observaties van directievoorzitter Philippe Smit, van IMpact Retail, het moederbedrijf van onder andere It’s, Prijstopper en Modern.nl. „Over de hele linie is het aantal mensen dat bij ons op afbetaling koopt gelijk gebleven”, nuanceert hij. „Maar in enkele filialen is hun aantal gestegen. Het is een bepaalde kopersgroep die gebruikmaakt van financieringsconstructies. Kort door de bocht: de groep die wel alle noviteiten wil hebben, maar het niet kan betalen.”

IMpact Retail zag de omzet de afgelopen maanden tussen de 0 en 5 procent dalen als gevolg van de crisis. Dat komt, zegt Smit, doordat er hard geconcurreerd wordt op prijzen. „In onze winkels wordt net zoveel verkocht als voor de crisis, alleen voor lagere prijzen: de prijs van bijvoorbeeld een lcd-tv is met 30 procent gedaald.”

Concurreren op prijs en potentiële kopers over de streep trekken door uitgestelde betaling aan te bieden: voor de winkelketens is het een manier om de crisis door te komen, maar de consument raakt erdoor in grote financiële moeilijkheden, zegt Ger Jaarsma, voorzitter van de NVVK, de vereniging voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren.

De NVVK helpt op dit moment ongeveer 45.000 gezinnen met schuldsanering. En hun aantal stijgt. Hoe dat komt? „Simpel: mensen leven steeds meer op de pof”, zegt Jaarsma. „Als jij in de winkel staat en je wilt een dure laptop kopen maar je hoeft hem pas over twee jaar te betalen, wordt het je wel heel gemakkelijk gemaakt. Veel mensen hebben geen benul van de rente die ze vervolgens betalen en komen daardoor in de problemen.”

Vervolg Shulden: pagina 15

Geen benul wat de rente is

Recessie Het aantal mensen met schulden stijgt en zal door de crisis toenemen

Het is precies waar het platform CentiQ, een initiatief van het ministerie van Financiën, deze week voor waarschuwde: een grote groep Nederlanders heeft weinig benul van zijn financiële situatie. De meesten hebben geen flauw idee welk percentage aan rente ze betalen als ze rood staan op hun betaalrekening – doorgaans meer dan 10 procent. Ook weet meer dan de helft niet hoe hoog de rente is op een persoonlijke lening. Daar komen ze tot nu toe wel mee weg, stelt CentiQ, maar door de economische crisis wordt het een stuk moeilijker om het hoofd boven water te houden. „Mensen zijn onvoldoende voorbereid op economisch slechtere tijden”, zegt Henriëtte Raap-Scheele van het platform. „Zorgelijk, vinden wij.”

Bij het Nibud, het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting, kijken ze niet op van de resultaten van het onderzoek. „Veel mensen worstelen met geld, dat merken wij al jaren”, zegt Gabriëlla Bettonville. „Ze vinden het moeilijk om te plannen en te sparen voor slechtere tijden.” Dat hoeft normaal gesproken geen enorm probleem te zijn, maar door de economische crisis dreigen wel meer mensen in de problemen te komen. Het aantal telefoontjes bij het Nibud met vragen over geldzaken is de laatste maanden dan ook flink toegenomen, zegt Bettonville. „Mensen zijn er wel mee bezig, ze sparen ook meer.” Maar juist de groep die niet spaart en die niet naar het Nibud belt voor advies, is de groep die dure spullen op afbetaling koopt en uiteindelijk met vrijwel uitzichtloze schulden kampt.

Ook uit cijfers van de Stadsbank van Lening in Amsterdam blijkt dat die groep groeit. Hier komen mensen om hun sieraden te belenen, in ruil voor een bedrag aan contanten, dat in termijnen terugbetaald kan worden. In 2000 had de bank bijna 283.000 beleende sierraden, ter waarde van 59 miljoen euro. Vorig jaar was dat gestegen naar zo’n 344.000 sierraden, voor 106 miljoen euro.

De Stadsbank rekent een maandrente van 1,3 procent. De organisatie neemt sinds kort ook consumentenelektronica aan. Commerciële lommerds zoals Used Goods aan de Prins Hendrikkade in Amsterdam doen dat al langer. Zij rekenen 20 procent rente per maand, maar hebben net zoveel aanloop, omdat ze alles aannemen. Op de heetste dag van het jaar staat Cor van der Blom in de rij bij de Stadsbank om de pandrente te betalen voor vier sierraden. „Het zijn erfstukken. Ik wil er niet vanaf, maar ze liggen hier al jaren.” Van der Blom is vader van drie kinderen. Hij en zijn vrouw zitten diep in de schulden. Het gaat om „duizenden euro’s”, zegt hij. Hoeveel precies wil hij liever niet zeggen.

Een paar uur later staat postbode Marina Edel aan het loket. Ze beleent een armband, een familiestuk, voor rond de 250 euro. „Ik werk hard en let op de centen, maar ik kom net niet rond. Bij iedere financiële tegenslag, zoals een wasmachine die stukgaat, zit ik hier weer.”

De financiële problemen van Edel en Van der Blom hebben een lange geschiedenis, zoals bij de meeste mensen met schulden. „Mensen die in de problemen raken, proberen daar eerst zelf uit te komen”, zegt Jaarsma van de NVVK. „Ze vullen het ene gat met het andere. Ze gaan geld lenen bij vrienden of familie. Pas als het echt niet meer lukt, staan ze bij ons op de stoep. In de meeste dossiers die wij behandelen, is het geldprobleem al een jaar of zelfs anderhalf jaar eerder ontstaan.”

Juist daarom houdt Jaarsma zijn hart vast. Want de groep mensen die het nu nog net redt, maar straks, als gevolg van de crisis in de problemen komt, staat over een half jaar bij hem op de stoep. „Wij houden rekening met een enorme toename van het aantal hulpvragen van mensen met grote schulden”, zegt hij. „We verwachten een stijging van 10 tot 20 procent vanaf het eerste kwartaal van 2010. Dan pas krijgen wij de mensen op de stoep die door de crisis in de problemen zijn geraakt.”

Dat is waar ook het Bureau Krediet Registratie (BKR) in Tiel voor vreest. Het aantal wanbetalers is nu redelijk stabiel, maar het bureau denkt dat meer gezinnen in de problemen komen naarmate de crisis voortduurt.

Van der Blom denkt dat het zo'n vaart met hem niet zal lopen: „Tot nu toe is het altijd goed gegaan. Ik krijg nog steeds leningen.” Zijn plasma-tv houdt hij voorlopig. „Die kan er echt niet uit, vanwege de kinderen.”

Een rekenhulp om de eigen financiële buffer te berekenen staat op www.nibud.nl