Het gapend zwarte gat

Voor uit de boom gevallen apen weten wij veel; en niet alleen over onszelf en de fenomenen om ons heen. Drie keer een factor duizend inzoomen, en we zitten al in de nanowereld; daar draaien we onze hand niet meer voor om.

“Het is een gek idee”, zeiden de grondleggers van de quantummechanica, die de wereld op deze nano- en op nóg kleinere schaal beschrijft. “Maar is het gek genoeg?” En ja, dat was de quantummechanica, waarin deeltjes een golfkarakter hebben en vice versa. En waarin de uitkomst van fysische processen fundamenteel onvoorspelbaar kan zijn.

Wie met dezelfde vaart uitzoomt, met een kijker bijvoorbeeld, tuurt na acht stappen diep in de kosmos – waar de afstandschalen groots zijn. Tijd en ruimte plooien zich er naar de formules van de algemene relativiteitstheorie die de zwaartekracht beschrijft.

“God dobbelt niet”, zei Albert Einstein, de bedenker van die theorie. Want behalve van krankzinnige ideeën houden fysici van kernachtige uitspraken. Zoals deze, die óók zegt dat de wispelturige quantummechanica en de deterministische relativiteitstheorie onverenigbaar zijn.

Of niet? Stephen Hawking vond één plek waar deze twee theorieën – in elk geval een beetje – samenkomen. In het zwarte gat. Of liever: op de horizon die het ‘naakte zwarte gat’ aan ons oog onttrekt. Die horizon is de grens waarachter alles (licht, materie, informatie) onherroepelijk wordt opgeslorpt – het verdwijnpunt van onze kennis.

Of niet helemaal? Gerard ‘t Hooft wierp de mogelijkheid op dat het horizonsoppervlak, als een hologram, toch alle informatie bevat, die eerder in het zwarte gat verdwenen leek.

Alleen: hoe we die informatie weer aan het zwarte gat kunnen ontfutselen is een raadsel. Laat staan dat iemand een clou heeft hoe de sleutel tot een overkoepelende theorie van quantumzwaartekracht erin verborgen zit. Pogingen van snaartheoretici leverden van alles op, maar geen doorbraak. Daar is een nieuw bizar idee voor nodig.

In de zomerserie ‘Onkennis’ schreef de wetenschapsredactie over een opvallend gebrek aan kennis.