Wat staat de familie te doen als het noodlot ingrijpt?

Patrick Gale: The Whole Day Through. HarperCollins, 288 blz. € 12,-.

Laura, een alleenstaande vrouw van in de veertig, komt na twintig jaar haar jeugdliefde Ben tegen en het klikt weer onmiddellijk. Als dit de Bouquet-reeks was, zou op zo’n moment alles draaien om de vraag: krijgen ze elkaar? Maar het gaat om de nieuwe roman van Patrick Gale, The Whole Day Through, en de vraag is niet of ze elkaar krijgen, maar wat ze nu eigenlijk willen. Ook in zijn vorige roman, Notes from an Exhibition (in 2008 in Nederlandse vertaling verschenen als Bijschriften) toonde Gale zich een schrijver die zijn personages liefdevol observeert zonder ze te sparen. In dit boek is het niet anders en, net als in die vorige roman, draait ook hier alles om familiebanden.

Laura en Ben komen elkaar weer tegen omdat ze allebei voor een familielid zijn gaan zorgen. Laura is ingetrokken bij haar bejaarde moeder en Ben zorgt tijdelijk voor zijn broer, die aan een lichte vorm van downsyndroom lijdt. Dat klinkt nobel, maar algauw wordt duidelijk dat beiden de zorg voor een familielid aangrijpen om te ontsnappen aan een onbevredigend bestaan.

The Whole Day Through speelt zich af gedurende een enkele dag. Dat geeft het boek een mooie, compacte structuur, terwijl het verhaal er tegelijkertijd iets universeels door krijgt. In die ene dag worden alle levens van de hoofd- en bijfiguren samengebald en weerspiegeld. Gale besteedt veel aandacht aan het verleden en de binnenwereld van zijn personages en net wanneer je je afvraagt of het hem vooral gaat om het schetsen van psychologische portretten, wordt het verhaal op een langzame, wurgende manier dramatisch, doordat het noodlot ingrijpt. Ongewild werpen familieleden obstakels op die een gezamenlijke toekomst van Laura en Ben in de weg staan.

Zo’n nietsontziend noodlot doet wat ouderwets aan, maar Gale weet wat hij doet. Hij gebruikt het noodlot niet om zijn personages te presenteren als speelballen van hogere machten, hij benadrukt juist dat ze verantwoordelijk blijven voor hun eigen daden; ze hebben de vrijheid zelf te bepalen hoe ze op de ingrepen van het lot reageren. En het blijken geen helden, die personages van Gale. Het zijn gewone mensen, die niet altijd weten hoe ze moeten reageren op de kansen die het leven hen biedt.

Zo roept The Whole Day Through allerlei vragen op over wat we met ons leven willen en hoe we met onze familie omgaan – zonder dat Gale zich ontpopt als een moralist, die ons wel even met onze neus op ons falen zal drukken. Hij stelt die vragen namelijk niet zelf, hij laat zijn roman het werk doen. Antwoorden geeft hij al helemaal niet. Die moet de lezer zelf zien te vinden. Met andere woorden, Gale weet wat hij doet en beheerst zijn vak uitstekend. Met The Whole Day Through heeft hij een kleine, gave roman geschreven, die werkt als melancholische kamermuziek op een zomeravond. Als je na afloop weer buiten staat, is het nog licht, maar de dag is voorbij, en je denkt: het zit toch wel een beetje treurig in elkaar, dat leven. En toch voel je je gesterkt.