Verpleger wil geen proefkonijn zijn

Verpleegkundigen worden opgeroepen voor vaccinatie tegen de Mexicaanse griep.

Maar velen zijn bezorgd over bijwerkingen. Op webfora heerst veel wantrouwen.

Het kan zomaar gebeuren. Een patiënt ligt met een gebroken been in het ziekenhuis en wordt vervolgens aangestoken met de Mexicaanse griep door een verpleger. Want verpleegkundigen zijn niet verplicht zich ertegen te laten inenten. Ziekenhuizen hebben in dergelijke gevallen alleen overredingsmiddelen tot hun beschikking. Een werkgever kan zijn personeel immers niet tot vaccinatie dwingen.

Minister Klink (Volksgezondheid, CDA) besloot deze week om behalve de klassieke risicogroepen en de gezonde zestigplussers straks ook zorgwerkers op te roepen voor de vaccinatie. Zij lopen meer kans op besmetting en kunnen hun patiënten aansteken.

Maar voor ziekenhuizen is het vaak een hele opgave om hun personeel te overtuigen. Louis Kroes, hoogleraar virologie van het Leids Universitair Medisch Centrum, spreekt over een „matige bereidheid” onder medisch personeel om zich te laten inenten tegen influenza-virussen. „En dat terwijl er overdadig bewijs is dat vaccinatie van verpleegkundigen wel degelijk helpt besmettingen van patiënten te voorkomen.”

Ook de prik tegen de Mexicaanse griep zal op grote schaal door gezondheidswerkers worden overgeslagen. Afgaande op een internetenquête van nursing.nl, een platform voor verpleegkundigen en verzorgenden, legt straks een kwart van de gezondheidswerkers de oproep voor een griepprik naast zich neer. Klopt dat cijfer?

„Het zou me niet verbazen als dat percentage nog hoger ligt”, zegt Monique Kempff, voorzitter van zorgvakbond NU91, waar 20.000 zorgwerkers bij zijn aangesloten. „We krijgen mails van leden én niet-leden die zeggen dat ze zelf de beslissing willen nemen. Veel mensen zijn bezorgd over mogelijke bijwerkingen, anderen hebben geloofsbezwaren en er zijn ook mensen die zeggen dat ze simpelweg nooit ziek worden. Vergeet ook niet dat de griep veel minder ernstig blijkt dan aanvankelijk werd gevreesd.”

Volgens Kempff is vaccinatie niet altijd nodig. „Waarom zouden verpleegkundigen die niet in aanraking komen met risicogroepen zoals diabetespatiënten en mensen met hartaandoeningen zich moeten laten inenten?” Bovendien hechten verpleegkundigen aan hun „professionele autonomie”. Kempff: „Ze willen niet bemoederd worden door de overheid.”

Op webfora voor verpleegkundigen heerst veel wantrouwen. „Ik ga niet voor proefkonijn spelen”, staat er op ziekenhuisforum.nl. En: „In mijn lijf geen Mexicaanse griepspuit.” Veelgehoord is ook de mening: „Door vaccinatie word ik misschien niet ziek, maar ik kan mensen nog steeds aansteken.” Dat is een indianenverhaal, aldus Kroes. „Vaccinatie gaat wel degelijk besmetting tegen, want door vaccinatie kan het virus zich slecht vermeerderen, dus is ook de kans dat het virus wordt overgedragen veel minder groot.”

Hoe zit het met de mogelijke bijwerkingen? Het door Klink bestelde vaccin is speciaal voor pandemieën ontwikkeld. De Mexicaanse H1N1-stam is erin opgenomen. De laatste klinische onderzoeken naar het effect van die toevoeging zijn nu in volle gang. Bijwerkingen kunnen dus nog niet met zekerheid worden uitgesloten, maar de kans erop is gering. De kans op ernstige bijwerkingen wordt geschat op 1 tot 10 per miljoen.

Dat verpleegkundigen nog niet massaal voor vaccinatie kiezen heeft volgens Kroes alles te maken met het huidige beleid rond de Mexicaanse griep. „Klink heeft aan de ene groep moeten uitleggen dat de griep minder gevaarlijk is dan werd gedacht en de bijwerkingen onzeker zijn. Aan de andere groep, de risicogroep die hij op advies van de Gezondheidsraad wel adviseert het vaccin te nemen, moet hij uitleggen dat de situatie wel degelijk alarmerend is en de bijwerkingen wel meevallen. Dat werkt enorm verwarrend.”

Virologen zien wel dat het voor de volksgezondheid erg aantrekkelijk zou zijn om vaccinaties verplicht te stellen, maar leggen zich meestal neer bij de morele en praktische bezwaren. „Het grondrecht van de onaantastbaarheid van het lichaam en de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer hebben we te respecteren”, zegt Kroes.

Goede voorlichting is het best, zo is de ervaring bij grote ziekenhuizen. Het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam heeft op zijn intranet een ‘griepsite’ gemaakt, die alle vragen van het personeel moet beantwoorden. Ook stuurde de directie een brief aan alle verpleegkundigen met informatie over de griep en het vaccin. Directeur medisch personeel Bert Wiegman verwacht vooral dat de verpleegkundigen die in aanraking komen met de risicogroepen zich zullen laten vaccineren. „Mogelijk is die bereidheid bij de mensen die wratjes weghalen lager. Met een opkomstpercentage van 75 procent zouden wij erg tevreden zijn”, aldus Wiegel van het AMC. „Dat ligt al vele malen hoger dan de 30 procent die komt opdagen bij de jaarlijkse griepprik.”

Voor patiëntenorganisaties is dat niet genoeg. Neem de Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie. „We vinden dat iedereen het recht heeft de keuze te maken om zich te laten vaccineren”, benadrukt een woordvoerder. „Maar als je hebt gekozen voor de gezondheidszorg dan heb je verantwoordelijkheid naar je patiënten toe. Risico’s dien je te vermijden.”