Net alcohol, maar goedkoper

In de jaren zestig werd ghb gebruikt als narcosemiddel. Maar er waren bijwerkingen.

Nu wordt de noodklok geluid over ghb als ernstig verslavende partydrug.

Gammabutyrolactone (straatnaam: gbl) helpt bij het verwijderen van graffiti, smeer, roest en lijm. Je kunt er ook velgen mee schoonmaken, vermeldt de website bestel-gbl.nl. Bij de contactgegevens staat alleen een 06-nummer. En: 24 uur per dag, 7 dagen per week af te halen.

Maar wie heeft er nu dag en nacht velgenreiniger nodig? De leverancier is niet verbaasd als een Amsterdamse naar het Brabantse Uden wil afreizen voor een kwart litertje schoonmaakmiddel. Hij wil afspreken op een winderig industrieterrein, waar om de haverklap straaljagers door de geluidsbarrière breken.

Na een half uur wachten komt er een meisje aanrijden, in een groene Peugeot. Ze stapt uit met een plastic fles in de hand en vraagt daarvoor 25 euro. Handje contantje. Waarom moet de verkoop van dit legale schoonmaakmiddel buiten plaatsvinden? Ze hebben gedonder gehad, vertelt ze, met de vader van een jongen die het spul puur dronk. Je kunt er beter ghb van koken, adviseert ze.

Men neme: velgenreiniger, gedemineraliseerd water en gootsteenontstopper (het recept geven we niet). In de juiste verhoudingen kort verwarmen en je hebt vloeibare ghb. In de volksmond ook wel: geil hemels bronwater, glaasje heineken bier, geen hersen beschadiging, of korter: ‘dopje’.

Ghb is de meest gangbare afkorting van gammahydroxyboterzuur, een lichaamseigen stof. In de jaren zestig werd het in ziekenhuizen gebruikt als narcosemiddel, tot het uit zwang raakte wegens vervelende bijwerkingen. Nu is het spul gemeengoed in bepaalde partyscènes.

Hoe heeft een misselijkmakend narcoticum kunnen uitgroeien tot populaire partydrug?

Eind jaren negentig was ghb „überhip in de Amsterdamse dancescène”, vertelt Ton Nabben, drugsonderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam. „Toen was het nog nieuw en exclusief.” Tegenwoordig is er volgens hem sprake van „banalisering”. Nabben: „Ghb wordt steeds meer in het openbaar gebruikt. Sommige clubs liggen na sluitingstijd bezaaid met lege buisjes. En mensen schrikken minder als anderen out gaan. Een coma tijdens een avond stappen wordt normaal gevonden.” Tweederde van de ghb-gebruikers is een keer out gegaan, weet Nabben. „Dat is verontrustend.”

Omdat het een natuurlijke stof betreft die je gemakkelijk thuis kunt fabriceren, lijkt ghb onschuldig spul, zegt de Leidse psychiater Martijn van Noorden, gespecialiseerd in partydrugs. „Maar de kans op een overdosis is niet gering en de gevolgen kunnen levensgevaarlijk zijn.” De ambulance rijdt in Amsterdam vaker uit voor ghb-gevallen dan voor een andere illegale drug. En het aantal ritten voor ghb is hier in zeven jaar tijd bijna verdubbeld (van 69 in 2001 tot 128 in 2008).

De risico’s op korte termijn: misselijkheid, geheugenverlies, een coma door overdosering. Bij bewusteloosheid stikken in je eigen tong of braaksel. Ernstige ademhalingsstoornissen. Stuiptrekkingen in de ledematen en het gezicht. Of, bij verkeerde samenstelling: verbranding van de mond, slokdarm en maag.

Op lange termijn bestaat het risico van verslaving. In 1999 oordeelde het Coördinatiepunt Assessment en Monitoring nog dat ghb nauwelijks kans geeft op geestelijke of lichamelijke afhankelijkheid. Nu, tien jaar later, luidt het Trimbos Instituut de noodklok.

Zorginstellingen zien een dramatische stijging van ghb-verslaafden, met ernstige ontwenningsverschijnselen als angst, trillingen, motorische storingen, slapeloosheid, agressiviteit, psychotische verschijnselen waaronder hallucinaties, achterdochtige wanen en delirium.

Dick, een 27-jarige ex-gebruiker uit de omgeving van Amersfoort die niet met zijn achternaam in de krant wil, kent de afkickverschijnselen uit eigen ervaring: „Ik voelde me lamlendig. Zo klote dat ik dacht dat ik elk moment van mijn stokje kon gaan. Zweetaanvallen, hartkloppingen. Zo heftig dat je denkt: ik ga het niet redden vandaag.”

Maar, zegt Dick, ghb heeft ook positieve effecten. „Ik voelde me er altijd wel prettig bij. Er valt een soort rust over je heen. Alles kan, niets moet. Je ziet alleen de mooie kant van het leven. Op sociaal vlak ben je ook een stuk makkelijker.” Veel gebruikers herkennen het euforische, ontspannen gevoel. Angsten en remmingen verdwijnen. Ze worden praterig en vaak seksueel opgewonden.

De ghb-roes lijkt daarmee op die van alcohol. Maar een kater blijft nagenoeg uit en ghb is goedkoper. Bovendien is ghb vrij makkelijk te krijgen. Op partywebsites staan tientallen e-mailadressen en telefoonnummers van dealers. Op marktplaats.nl is ghb te koop onder de codenaam GeHaktBalletjes.

Nog makkelijker is: zelf maken. Op internet staan recepten met bijbehorende verkoopadressen. De grondstoffen zijn allemaal legaal te verkrijgen. Gedemineraliseerd water is te koop bij het tankstation, natriumhydroxide koop je als gootsteenontstopper voor een prikje bij de drogist en gbl is als schoonmaakmiddel ook te bestellen via internet.

Omdat ghb sinds 2002 onder de Opiumwet valt, is het fabriceren wél illegaal. Een geneeskundestudent probeert het toch, in mijn keuken, om erachter te komen of de recepten op internet betrouwbaar zijn. Hij volgt nauwgezet de aanwijzingen op een website.

De student gebruikt roestvrijstalen pannen, een glazen maatbeker, en weegt de grondstoffen netjes af. Als hij het water toevoegt, schrikt hij even van de heftige chemische reactie. Het goedje sist en spettert. De zurige dampen doen hem naar buiten vliegen.

Tien minuten later houdt hij trots een petflesje drugs omhoog. Het is lichtgeel, stroperig en smaakt zoutig. Het is makkelijker te maken dan pasta carbonara. En genoeg om heel diep in te slapen.

Maar dat doet hij niet. Hij brengt een monster van het spul nog dezelfde avond naar de drugstestservice van de Jellinekkliniek in Amsterdam. Daar kunnen ze het monster op dat moment niet naar het laboratorium sturen. Vanwege de vervuilde xtc-markt geven ze tijdelijk de prioriteit aan poeders en pillen. Wel doen ze een snelle test om de ph-waarde van het brouwsel te bepalen. Het papiertje kleurt dieppaars. De ph-waarde blijkt minstens 12, terwijl die ongeveer 7 zou moeten zijn. Veel te basisch dus.

„Ik zou het niet puur drinken”, zegt de Jellinek-medewerkster zonder een spier te vertrekken, „dan loop je kans op blaren in de mond”. Ze zegt niet: dit moet je sowieso niet doen. Ze adviseert inname met een groot glas water. En volgende keer bij het bereiden zelf de ph te testen. „Lakmoespapier is te koop bij de betere apotheek.”

Zo voorzichtig gaat niet iedereen te werk. Op internet schrijft een anonieme ghb-gebruiker: „Je tong is ook een goeie ph-meter. Doe een drupje op je tong. Smaakt het zeperig dan moet er een beetje gootsteenontstopper bij, smaakt het branderig dan wat gbl.”

En om gedoe met zuren en basen te vermijden raden ghb-gebruikers elkaar ook aan pure gbl te drinken, de velgenreiniger die één van de drie bestanddelen vormt van ghb. Gbl wordt in het lichaam omgezet in ghb en is in pure vorm sterker en nog goedkoper. Een buisje ghb (5 milliliter) kost in de losse verkoop gemiddeld 5 euro. Een ‘normale’ dosis telt 1 à 2 milliliter. Daarmee ben je krap twee uur zoet.

Lieuwe (36) uit Weesp neemt wel 5 tot 7 milliliter per keer. Hij gebruikt al een jaar of vijf wekelijks, en soms dagelijks, ghb. Lieuwe gooit zijn huisgemaakte ghb in een glas en lengt dat aan met limonadesiroop. „Liefst van granaatappelextract. Dat zit boordevol anti-oxidanten.” Hij vindt het belangrijk om gezond te leven, zegt hij. Het glas drinkt hij binnen anderhalf uur met kleine slokjes leeg. Alleen, thuis op de bank. „Andere mensen drinken dan een wijntje. Ik neem een glaasje ghb.”