Met de beste bedoelingen kiezen voor het verkeerde

Shannon Burke: Black Flies. Harvill Secker, 185 blz. € 19,95

Shannon Burke: Black Flies. Harvill Secker, 185 blz. € 19,95

Het zijn berichten die steevast tot verontwaardiging leiden: agressieve patiënten en omstanders die hulpdiensten het werk onmogelijk maken. De situatie in Nederland is storend, maar zoals Shannon Burkes puntgave roman Black Flies laat zien, verbleekt die bij het Harlem van midden jaren negentig. De beruchte wijk in New York was – meer dan nu – een sociale oorlogszone. Voormalig boekverkoper Shannon Burke trok ernaar toe om ambulancemedewerker te worden. Zijn ervaringen inspireerden zijn uitstekende debuutroman Safelight (2004), die een ingetogen opmaat naar Black Flies blijkt te zijn.

Waar in Safelight Burkes hoofdfiguur zich nog enigszins kon afschermen van de alledaagse verschrikkingen door een fotocamera te plaatsen tussen zichzelf en de wereld, toont Black Flies welke psychische en morele tol geëist wordt wanneer die kunstmatige afstand ontbreekt. Ollie Cross wil, als voorbereiding op een artsenopleiding, de medische praktijk meemaken onder de zwaarst denkbare omstandigheden. Daartoe sluit hij zich aan bij de ambulancedienst van Station 18, dat het lastigste district van een toch al lastige wijk bedient. Hij wordt opgeslokt door een wereld van geharde klanten die zich geestelijk hebben gewapend tegen de dagelijkse barrage van schotwonden, rottende lijken en verbaal geweld.

De meeste patiënten blijken de hulpdiensten als verlengstuk te zien van de sociale status quo. ‘Je kwam niet snel genoeg, fuck you’, schrijft Burke. ‘Ik ben mijn uitkering kwijt en ik heb honger, fuck you. Mijn zoon zit onterecht in de bak, fuck you. Agenten hebben onze deur ingetrapt, fuck you. Moeder verloor haar Medicaid en nu is ze dood, fuck you. Fuck het alarmnummer! Fuck de ambulance!’

De zorgverlener verkeert in een positie van geven, van macht, zo citeert hij een afstudeertoespraak die elk groentje in zijn hoofd zou moeten prenten. De patiënt, daarentegen, speelt een verlangende, onderdanige rol. ‘Gezien deze eenzijdige aard van de relatie en gegeven de eindeloze processie van ziekte, lijden en dood, zal de zorgverlener [...] gewend raken aan het lijden, er onverschillig over worden, en uiteindelijk slechts minachting voelen.’

In een spaarzame, doeltreffende stijl leidt Burke ons door een veelheid aan voorvallen die dit proces voeden, om toe te werken naar een moreel dilemma van formaat. Want wat gebeurt er als iemand die moreel is geërodeerd, leven en dood in handen heeft? Help je de met hiv besmette baby van een crackhoertje of bespaar je hem de ellende? Rij je snel door als je een neergeschoten drugsdealer in je ambulance hebt of juist niet? Burke maakt invoelbaar dat men met de beste bedoelingen uiteindelijk toch het ‘verkeerde’ kan doen. Black Flies is fictie, maar voelt waarachtiger dan veel memoires. Een bijna onverdraaglijk plastisch boek, dat een hedendaags grensgebied tussen goed en kwaad in kaart brengt. Zonder opsmuk, zonder ironie. Met de kracht van een stroomstoot.