De energie (r)evolutie

In mijn vorige column schreef ik dat het milieu harde grenzen stelt aan de groei van de wereldeconomie. De economische groei in China zal bijgevolg wel ten koste moeten gaan van de welvaart in het Westen. Maar de directeur van milieuorganisatie Greenpeace, Liesbeth van Tongeren, schetst een veel optimistischer scenario. Economische groei die geen schade toebrengt aan het milieu is volgens haar wel degelijk mogelijk. Ze verwijst naar het energie (r)evolutiescenario dat is opgesteld door het Duitse Lucht- en Ruimtevaartinstituut (DLR).

Hoewel milieu meer is dan alleen het klimaat, is klimaatverandering wel het grootste milieuprobleem van onze tijd, zoals zelfs klimaatscepticus Bjørn Lomborg inmiddels toegeeft. Het huidige welvaartsniveau wordt bereikt door onnodig veel CO2 uit te stoten via kolencentrales, ontbossing en het oliegebruik in verkeer en transport.

Door onze levensstijl minder energie-intensief te maken kan ruimte worden gecreëerd voor opkomende economieën als China en India om te groeien. Volgens de onderzoekers van DLR kan de CO2-uitstoot wereldwijd in 2050 met de helft omlaag zónder dat de economie daaronder lijdt.

Greenpeace campagnevoerder Rolf Schipper waarschuwt dat daarvoor wel een radicale omslag in onze politiek en denken vereist is. Om te beginnen moet er flink geïnvesteerd worden in energiebesparing. Auto’s, computers, huishoudelijke apparaten, fabrieken en industriële processen kunnen veel energie-efficiënter. De tweede grote omslag moet komen in de energievoorziening. In plaats van nieuwe kolencentrales toe te staan (Nederland wil de capaciteit aan kolencentrales in de komende tien jaar verdrievoudigen), moet de opwekking van schone energie (windparken, zonnecentrales en waterkracht) veel sneller van de grond komen.

Volgens Greenpeace moeten westerse landen zich tijdens de klimaattop in Kopenhagen committeren aan een 40 procent reductie van de CO2-uitstoot in 2020 ten opzichte van de uitstoot in 1990. Ontwikkelingslanden, waar ook China en India nog steeds toe worden gerekend, moeten 15 tot 30 procent CO2 reduceren in 2020 ten opzichte van de verwachte groei (business as usual). Voor China en India, die momenteel al de eerste en vierde plaats innemen op de wereldranglijst CO2- uitstoot, betekent dit nog steeds een toename in CO2-uitstoot. Vanaf 2020 moet volgens Greenpeace ook die omlaag.

China is niet tot dergelijke concessies bereid. Het land dat de meeste inwoners van de wereld herbergt, hield tot een week geleden vast aan een gelijke CO2-uitstoot per hoofd van de bevolking. Hoewel zo’n CO2-rugzakje voor iedere wereldburger een voor de hand liggende oplossing lijkt, zou het niet alleen tot een enorme herverdeling van welvaart leiden (van rijk naar arm), maar evenzeer overbevolking aanmoedigen. Afrika zou zich bij wijze van spreken een weg uit de armoede kunnen banen.

China stelt verder dat westerse landen een historische verantwoordelijkheid hebben voor de cumulatieve emissies sinds de Industriële Revolutie. Dat is natuurlijk onzin. Als China niet zolang met zichzelf overhoop had gelegen, maar mee was gegaan in de vaart der volkeren, waren de grenzen aan de groei al een halve eeuw eerder in zicht gekomen en zou het probleem nu waarschijnlijk allang zijn opgelost.

Bovendien, als je een CO2-inhaalsysteem tussen natiestaten zou toestaan, waarom dan niet tussen individuen? Het door China voorgestane systeem is in wezen communistisch en dus inefficiënt. De Chinese economie begon pas te groeien toen het regime marktwerking toestond.

Per hoofd van de bevolking is de CO2-voetafdruk van een Chinees (4,58 ton) slechts een kwart van de CO2-voetafdruk van een Amerikaan (19,78 ton). De CO2-voetafdruk van een Australiër is 20,58 ton, maar dit terzijde. Als je dit corrigeert voor het inkomen dan is de CO2-uitstoot van een Chinees twee keer zo hoog per verdiende dollar (gemeten in koopkrachtpariteit) als die van een Amerikaan. Dat is logisch, want het printen van geld is nou eenmaal minder milieuvervuilend dan het produceren van... tja, wat produceren de Chinezen tegenwoordig eigenlijk niet?

De oplossing voor het klimaatprobleem ligt voor de hand. Introduceer een wereldwijde CO2-heffing die de uitstoot van CO2 in elke fase van het productie-, transport-, en consumptieproces belast, zoals dat nu al gebeurt bij de btw. De heffing zou overal ter wereld even hoog moeten zijn omdat een ton CO2-uitstoot overal even schadelijk is voor het milieu, ongeacht waar de vervuiling plaatsvindt. Dat heeft als bijkomend voordeel dat bij export geen ingewikkelde verrekeningen nodig zijn zoals dat bij de btw wel het geval is.

Het land waar de CO2-uitstoot plaatsvindt mag de belastingopbrengst houden. Dat betekent dat China met zijn CO2-intensieve productie relatief veel belastingopbrengst zal genereren. Rijke landen moeten een deel van de opbrengst aanwenden voor de ontwikkeling en implementatie van nieuwe milieutechnologie en kunnen deze, bij wijze van ontwikkelingshulp of uit misplaatst historisch schuldbesef, kosteloos ter beschikking stellen aan armere landen. De finale consument draagt uiteindelijk de belasting door hogere prijzen.

China is nog niet zover. In een interview met de Financial Times heeft Su Wei, de directeur-generaal voor klimaatverandering van de Nationale Ontwikkeling en Hervorming Commissie, afgelopen weekeinde gezegd dat de Chinese uitstoot pas na 2050 niet verder zal stijgen. Het Chinese leiderschap heeft waarschijnlijk uitgerekend dat het tegen die tijd de hele wereld in eigendom heeft. Om de klimaattop in Kopenhagen toch een succes te laten worden, misschien wel de laatste kans om de opwarming van de aarde te keren, zal president Obama leiderschap moeten tonen. Als Obama’s optreden in het ziektekostendossier deze zomer een indicatie is dan is er weinig reden tot hoop, al het optimisme van Greenpeace ten spijt.

Reageren kan op nrc.nl/mees (Reacties worden openbaar na beoordeling door de redactie.)

Het energie (r)evolutie scenario is te vinden op http://www.greenpeace.nl/campaigns/klimaatverandering/de-oplossing/energie-r-evolutie