Bommetjes op de oceaanbodem

Dat zich in het koude water op het noordelijk halfrond grote hoeveelheden methaan bevinden, is bekend. Technologen dromen er al lang van deze zogeheten methaanhydraten (een soort schuimachtige massa waarin het gas gebonden is aan ijskristallen) te winnen en het methaan te gebruiken als energiebron. Maar ze zijn zich ook bewust van de risico’s. Methaan

opname van methaanbelletjes die opstijgen van de oceaanbodem bij Spitsbergen

Opname van methaanbelletjes die opstijgen van de oceaanbodem bij SpitsbergenOpname van methaanbelletjes die opstijgen van de oceaanbodem bij Spitsbergen

Dat zich in het koude water op het noordelijk halfrond grote hoeveelheden methaan bevinden, is bekend. Technologen dromen er al lang van deze zogeheten methaanhydraten (een soort schuimachtige massa waarin het gas gebonden is aan ijskristallen) te winnen en het methaan te gebruiken als energiebron.

Maar ze zijn zich ook bewust van de risico’s. Methaan is een zeer krachtig broeikasgas, zo’n 20 keer sterker dan kooldioxide. Als dat vrijkomt, kan dat een forse bijdrage leveren aan het versterkte broeikaseffect. Dus wordt er veel onderzoek (samenvatting en een persbericht van een recente studie) gedaan naar de stabiliteit van methaan in de noordelijke aardbodem, zowel onder water als in de permafrost van bijvoorbeeld Siberië.

Wetenschappers van het National Oceanography Centre Southampton hebben de afgelopen tijd onderzoek gedaan naar de hoeveelheid methaan die kan vrijkomen van de oceaanbodem als de zeewatertemperatuur stijgt. Tijdens het onderzoek kwamen ze er tot hun schrik achter dat op dit moment al veel methaan uit de hydraten loskomt, op plaatsen waar ze dat niet verwachtten. In de regio, westelijk van Spitsbergen, waar het onderzoek werd gedaan, is de watertemperatuur de afgelopen 30 jaar met ongeveer 1 graad Celsius gestegen.

Papaver radicatum, het noordelijkste bloemetje ter wereld, op Groenland. (Foto Reuters)

Papaver radicatum, het noordelijkste bloemetje ter wereld, op Groenland. (Foto Reuters)Papaver radicatum, het noordelijkste bloemetje ter wereld, op Groenland. (Foto Reuters)

Dit voorjaar schreef Karel Knip in een artikel in de wetenschapsbijlage van NRC Handelsblad over methaanhydraten. Uit eerder onderzoeken citeerde hij:

De afgelopen decennia is al zoveel langs de randen van de continenten bemonsterd dat het mogelijk is een ruwe schatting te maken van de mondiale voorraad methaanhydraat. Keith Kvenvolden van de U.S. Geological Survey trok de waarden die voor de arctische randen waren gevonden in 1988 door naar de rest van de wereld en kwam op een totaal van 15.000 gigaton methaan. Omdat een andere onderzoeker (Gordon MacDonald) in 1990 langs een andere weg op hetzelfde getal uitkwam, wordt dat wel de consensus-waarde genoemd.

De geofysici David Archer en Bruce Buffett van de universiteit van Chicago kwamen in 2004 maar half zo hoog uit met met een waarde van 6.700 gigaton methaan (methaan uit hydraat plus het methaan dat daaronder in het sediment zit). Ze gebruikten een elegante maar gecompliceerde methode. De aanname is dat bijna al het methaan dat zich in de zeebodem ophoopte (en voor een deel terecht kwam in hydraat) door methanogene bacteriën werd vrijgemaakt uit de organische verbindingen die in de loop van vele duizenden jaren van het zeeoppervlak naar beneden dwarrelden (de ‘koolstofregen’). Bovendien gingen zij ervan uit dat er inmiddels evenwicht is tussen vorming en afvoer van methaan en de aanvoer van koolstof vanaf het zeeoppervlak. Een gedetailleerde balans-berekening geeft ze een schatting van de methaanvoorkomens. ’t Is niet zo’n secure schatting, zonder veel ophef hebben zij hun in 2004 gepresenteerde uitkomst vorig jaar in de Proceedings of the National Academy of Sciences met een factor drie verlaagd.

Hoe het zij: de hoeveelheid methaan in hydraat (en vlak daaronder) is misschien wel groter dan alle aardgas, olie en steenkool bij elkaar. (NRC, 14 maart 2009)

Een fantastische kans voor energieproducenten, maar ook een tikkende tijdbom voor het klimaat.