Bolivia beledigd door Miss Peru

Een schoonheidskoningin uit Peru doste zich onlangs uit als ‘duivelsdanser’. Dit tot woede van buurland Bolivia, dat de dans als nationaal erfgoed opeist.

Bolivia is deze week een internationale campagne begonnen om de duivelsdans op te eisen. De regering van het Zuid-Amerikaanse land heeft op de Spaanstalige nieuwszenders Telesur en CNN en español reclamezendtijd gekocht om in een 20 seconden durend tv-spotje te betogen dat de danza diablada oorspronkelijk uit Bolivia komt, en niet uit buurland Peru.

De carnavaleske dans is een typisch voorbeeld van een syncretisme: een religieuze mengeling van oude inheemse tradities en door de Spaanse kolonisatoren opgelegde rooms-katholieke gebruiken. De dansers zijn uitgedost met felgekleurde kostuums, en dragen maskers en satanshoorns.

De ‘Diablada’ speelt in Bolivia een hoofdrol tijdens het carnaval in de hoog in de Andes gelegen stad Oruro. Dit is het belangrijkste folkloristische evenement van het land, dat ook op een lijst staat van beschermde feesten van culturele VN-organisatie Unesco. De dans wordt echter ook opgevoerd over de grens in het Peruaanse en Chileense deel van de Andes, tijdens respectievelijk de Fiesta de Candelaria en de Fiesta de la Tirana.

Over de oorsprong van de dans wordt al jaren getwist door de verschillende lokale gemeenschappen. De Boliviaanse regering mengt zich nu in dit debat in reactie op het optreden van Miss Peru Karen Schwarz tijdens de Miss Universe-verkiezingen, begin deze maand op de Bahama’s. Schwarz verscheen daar onder meer uitgedost als duivelsdanser.

De Boliviaanse minister van Cultuur dreigde in reactie hierop Peru voor het Internationaal Gerechtshof in Den Haag te slepen. De Senaat in Bolivia heeft versneld een wetsontwerp in behandeling genomen om de dans als „onschendbaar nationaal cultuur erfgoed” aan te merken.

Peru reageerde dat de dans van alle Aymara is. Die inheemse bevolkingsgroep leeft al vele eeuwen in het gebied dat tegenwoordig Peru, Bolivia en Chili beslaat. Volgens Peru kan de dans daarom door geen van de drie buurlanden als een nationaal gebruik opgeëist worden. Bolivia echter stelt dat de dans wel degelijk in Bolivia als eerste is ontstaan en pas later in andere landen opdook.

Regionale analisten plaatsen de recente woede van Bolivia vooral binnen de huidige, slechte relatie tussen La Paz en Lima. De links-nationalistische en anti-Amerikaanse Boliviaanse president Evo Morales, zelf een Aymara, maakt regelmatig ruzie met zijn Peruaanse collega Alan García, die een klassiek rechts en neoliberaal beleid voert en een zo goed mogelijke relatie met de VS nastreeft.

Bewijs dat Bolivia’s woede politiek gemotiveerd is, vond de Peruaanse krant El Comercio in de archieven van Miss World. Drie schoonheidskoninginnen (allen uit Chili) namen reeds in de jaren tachtig in Diablada-pakjes deel aan deze wedstrijd. Destijds maakte Bolivia geen bezwaar; wel vaardigde het in 1990 een eigen miss af in duivelsuitdossing.

Bekijk de tv-spot via nrc.nl/buitenland