Zet boeren buitenspel en conflict is zo opgelost

Bestuurders luisteren liever naar boeren dan naar die softe natuurtypes. De gevolgen zijn in Zeeland duidelijk zichtbaar, meent Wouter van Dieren.

Nog even en het is zover. Dan herleeft het jaar 1830, en trekken Vlamingen en Hollanders ten strijde.

De wapens bestaan uit boycots van Zeeuwse mosselen en Belgisch bier, de inzet is hoog als eeuwen geleden, toen het machtige Antwerpen het aflegde tegen de nieuwe wereldmacht Amsterdam, met als curieuze deviatie dat het nu Rotterdam is dat de havens aan de Schelde door slinkse arglistigheid te gronde zou richten. De Nederlandse ambassadeur is op het Gentse matje geroepen, en het Westerscheldeverdrag dreigt een waardeloos vod te worden.

De Zeeuwse commissaris van de koningin, Karla Peijs, spreekt schande over de natuurbeschermers die de procedure tegen het uitdiepen van de vaargeul startten, en hun gelijk bij de Raad van State haalden. Ook dat hoge bestuurscollege moet het ontgelden. Kamerleden pleiten maar weer eens voor een noodwet om de vigerende Europese Habitatrichtlijn terzijde te kunnen schuiven. Het zijn potsierlijke gebeurtenissen, een waar Köpenickstafereel, dat door alle betrokkenen zelf is geschreven en geregisseerd. Want wat is er aan de hand?

De Westerschelde en de Eems-Dollard zijn de enige Nederlandse estuaria die conform de normen van Natura 2000 als habitattype ‘H1130’ gelden. Die gebieden zijn zeldzaam, en van levensbelang voor talloze vogelsoorten en zeeorganismen. De kwaliteit ervan geldt officieel als slecht (Commissie voor de milieueffectrapportage). Uitdiepen vergt baggerwerkzaamheden en leidt tot afname van de hoeveelheid laagdynamische droogvallende (zand- en slib-) platen. Het bij baggeren opwervelende slib heeft effect op de onderwaternatuur.

Er is geen deskundige die kan vertellen of dit alles wel of niet erg is; wel is duidelijk dat de onzekerheid over de aan te richten schade waarschijnlijk permanent is. Als oplossing wordt gedacht aan flexibel storten van extra zand op de plaatoevers, al naar gelang dit ecologisch nodig zou blijken. Hoe ingenieus ook, het voorstel stuitte meteen op identieke bezwaren. Teveel onzekerheden.

De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft als taak activiteiten die in of nabij een Natura 2000-gebied moeten plaatsvinden te toetsen aan de wet. Als er zoveel onzekerheid bestaat, dan volgt vrijwel automatisch een uitspraak als die welke nu tot de Tweede Vlaamse Twisten leidt.

En het wordt er niet vreedzamer op, want dat er spoedig een verandering optreedt in deze patstelling is niet erg waarschijnlijk. Vrijwel niet genoemd is dat de Zeeuwse landbouwlobby medeschuldig is aan het drama, toen deze een mogelijke oplossing voor het conflict tegenhield.

De Habitatrichtlijn ofwel de Natuurbeschermingswet voorziet in de plicht van compensatie, de aanleg van nieuwe natuur om het komende verlies teniet te doen. Daartoe werd al jaren geleden gekozen voor ontpoldering, ofwel het verzilten van de Hedwigepolder van driehonderd hectare land aan de rand van de Westerschelde in Zeeuws-Vlaanderen.

Zo’n ingreep leidt vrijwel zeker tot nieuwe, interessante estuariene natuur. Had men dit doorgezet, dan zou de natuurlobby hebben afgezien van het vaargeulprotest. In een vlaag van arrogante verstandsverbijstering zijn partijen door de knieën gegaan voor het behoud van driehonderd hectare aardappelen en drassig gras. Dat is tenslotte veel belangrijker dan die natuur, toch?

Dat die nieuwe natuur de expliciete conditie is om de vaargeul te mogen verdiepen werd wonderlijk genoeg gemakshalve terzijde geschoven.

Of de natuurlobby bereid is om in deze vertroebelde verhoudingen alsnog te onderhandelen over een ontpoldervariant is niet waarschijnlijk. In bestuurlijke kringen wordt tegenwoordig veel krachttaal gebezigd om nu maar eens flink door te pakken en al die softe types van de bloemetjes en de vogeltjes een lesje te leren. De koude kermis volgt vanzelf en de rode telefoons in Den Haag, Brussel, Gent en Middelburg rinkelen onophoudelijk.

Niet de groene jongens, maar de landbouwers hebben het probleem veroorzaakt. Zet hen voorlopig buiten spel, en het Westerscheldeconflict is zo opgelost. Dan mogen de boeren weer aanschuiven.

Wouter van Dieren is milieukundige en lid van de Club van Rome.