Geslacht Caster Semenya ter discussie

Is de wereldkampioene op de 800 meter een vrouw? Dat moet blijken uit een sekseonderzoek bij de Zuid-Afrikaanse Caster Semenya. Een curieuze zaak.

Caster Semenya leidt in de finale van de 800 meter bij de wereldkampioenschappen atletiek. De Zuid-Afrikaanse won in Berlijn de gouden medaille. (Foto AFP) South Africa's Caster Semenya competes in the women's 800m final race of the 2009 IAAF Athletics World Championships on August 19, 2009 in Berlin. AFP PHOTO / FRANCK FIFE AFP

Op de stoel van de winnares van de 800 meter bij de wereldkampioenschappen atletiek in Berlijn zat bij de gebruikelijke persconferentie onmiskenbaar een man. Pierre Weiss, secretaris-generaal van de internationale atletiekfederatie IAAF, had de plaats ingenomen van de Zuid-Afrikaanse wereldkampioene Caster Semenya, van wie in twijfel wordt getrokken of zij een vrouw is. Uit zelfbescherming werd de achttienjarige atlete, bij wie op verzoek van de IAAF een sekseonderzoek gaande is, gisteravond weggehouden bij de internationale pers.

Zo voltrok een gangbare persbijeenkomst zich plotseling in kafkaiaanse sfeer. In een tent vol journalisten die alles over de schimmigheid rond Semenya wilden weten, zat een geproportioneerde man met snor naast twee afgetrainde vrouwen, die zilver en brons hadden gewonnen. Maar de verslaggevers waren niet geïnteresseerd in de verhalen van respectievelijk de Keniaanse Janeth Jepkosgei Busienei en de Britse Jenny Meadows. Zij waren gekomen om Semenya te bevragen.

Met een brede glimlach, alsof de twijfels over het geslacht van een atlete dagelijkse kost voor de IAAF is, beantwoordde Weiss de vele vragen. Hij zei dat de Zuid-Afrikaanse bond drie weken geleden was gevraagd onderzoek te laten doen naar het geslacht van Semenya, omdat er twijfels waren gerezen op grond van sterke geruchten, maar vooral op grond van haar prestatie bij de Afrikaanse juniorenkampioenschappen in Bambous op het eiland Mauritius. Daar liep de vrijwel onbekende Semenya met 1.56,72 minuten plotseling de snelste seizoenstijd, een verbetering van haar persoonlijk record met acht seconden.

Uit de informatie die de IAAF kreeg, moeten de aanwijzingen over de mannelijke kenmerken van Semenya serieus zijn geweest, anders is het sekseonderzoek niet te verklaren. De atletiekfederatie heeft, net als het Internationaal Olympisch Comité (IOC), de seksetest in 1992 officieel afgeschaft, omdat de betrouwbaarheid niet was gegarandeerd en het vernederend was voor de sportsters.

In plaats daarvan heeft de medische commissie van de IAAF een regel opgesteld dat bij onzekerheid de mogelijkheid bestaat een onderzoek naar het geslacht te laten uitvoeren. Maar dan wel met coöperatie van de atlete. En dat is bij Semenya gebeurd. De Zuid-Afrikaanse werkte mee aan de onderzoeken in zowel Zuid-Afrika als Berlijn.

De uitkomst duurt enige weken, omdat een uitgebreid team van medische specialisten moet rapporteren. Onder hen een endocrinoloog, een gynaecoloog, een internist, een geneticus en een psycholoog. Als zij allen vaststellen dat Semenya meer mannelijke dan vrouwelijke kenmerken heeft, kan de IAAF de Zuid-Afrikaanse de wereldtitel afnemen. En dat zal in dat geval ook gebeuren, vertelde Weiss. De federatie had trouwens liever gezien dat Semenya niet naar Berlijn was gekomen, maar zachte aandrang op de Zuid-Afrikaanse bond had niet geholpen. Te begerig naar een wereldtitel, was de officieuze verklaring.

Wat Semenya van de commotie rond haar persoon vond, is niet bekend. Na haar race stond ze geen verslaggever te woord. Maar haar trainer Michael Seme vertelde aan de Zuid-Afrikaanse krant Mail & Guardian dat hij geen twijfels over haar geslacht heeft. „Ze is een vrouw, zeker weten. Dat vertellen ook atletes die met haar onder de douche hebben gestaan.”

Maar haar tegenstanders spreken met minder voorbehoud over Semenya, die de 800 meter gisteravond superieur won in 1.55.45, ruim één seconde sneller dan de tijd waarmee ze alle vragen opriep. Elisa Cusma uit Italië, die zesde werd, zei tegen Italiaanse verslaggevers dat voor haar vaststaat dat Semenya een man is. En de Russin Mariya Savinova, die als vijfde eindige, zei tegen journalisten zich niet te kunnen voorstellen dat Semenya het onderzoek met succes doorstaat.

Semenya, die in Pretoria studeert en van wie tot voor kort zelfs in Zuid-Afrika bijna niemand had gehoord, is niet de eerste atlete wier geslacht ter discussie staat. Ook niet in Berlijn, waar in hetzelfde Olympiastadion bij de Olympische Spelen in 1936 aan de vrouwelijkheid van Stella Walsh, een Amerikaanse van Poolse komaf, werd getwijfeld. Na de dood van de zilverenmedaillewinnares op de 100 meter bleek uit autopsie dat ze zowel mannelijke als vrouwelijke kenmerken had.

Vanavond worden de medaillewinnaressen van de 800 meter gehuldigd. Op de vraag of Semenya aanwezig zal zijn, was Weiss duidelijk: ze komt.