Aan ontpolderen valt niet te ontkomen

Ontpolderen is het best, om de natuur te herstellen als de Westerschelde wordt verdiept. Dat zeggen deskundigen. Maar Zeeuwen willen er niet aan. En het kabinet ook niet.

Zeeuwen geven geen grond terug aan de zee. Ze willen niet dat landbouwgrond onder water wordt gezet zodat elders in de natuur kan worden gewroet. De laatste keer dat de Westerschelde werd verdiept om grotere schepen op weg naar Antwerpen te kunnen doorlaten stuitte dat op zoveel weerstand dat er, dan maar, kleine natuurgebiedjes kwamen langs de zeearm.

Maar in de rest van Nederland zijn ecologen, politici en reders het erover eens dat ontpolderen de beste manier is om de natuur in het gebied te herstellen. Deze keer hadden Nederland en Vlaanderen er een verdrag over gesloten, in 2005. Ze spraken af de vaargeul naar Antwerpen te verruimen, voor nog grotere schepen. Ze zouden de rivier niet laten overstromen, de natuurwaarden versterken en de Hertogin Hedwigepolder ontpolderen.

Vlaanderen is bijna klaar met het baggeren en ontpolderen. Nederland is er nooit aan begonnen. De Vlaamse deelregering riep vorige week de Nederlandse ambassadeur bij zich. De Raad van State had besloten dat zelfs de voorbereidingen voor baggeren moesten stoppen, in afwachting van de bodemprocedure later dit jaar.

Waarom Nederland internationale afspraken niet nakomt, ligt aan wie je het vraagt. Een ingenieur zegt dat de milieurapportage (MER) nauwkeuriger had gekund. Een advocaat zegt dat de Raad van State de Europese Habitatrichtlijn te strikt interpreteert. Een oud-politicus zegt dat het is omdat de premier een Zeeuw is.

Zeeland is nooit voor ontpolderen geweest, zegt Dik Kruis, hoofd Natuur van de provincie. Maar „als het toch over ons heen kwam, wilden we het Scheldeverdrag zelf uitvoeren”. De provincie kreeg er van het Rijk 100 miljoen euro bij om van de tweebaanswegen aan beide zijden van de Westerscheldetunnel vierbaanswegen te maken.

Het verzet kwam, zegt Kruis, toen de eigenaar van de Hedwigepolder – een welvarende Vlaamse baggeraar – zijn 300 hectare niet wilde verkopen. Kamerleden die toch al tegen ontpolderen waren, waren nu tegen onteigenen en de besluitvorming vertraagde.

Misschien gaat het niet door, dachten Zeeuwen. Misschien gaat het niet door op mijn gebied, dachten andere Zeeuwen, want de provincie moest nog eens 300 hectare landbouwgrond aanwijzen om er natuur van te maken. Ook dat stond in het Scheldeverdrag.

En terwijl het provinciebestuur volhield dat internationale afspraken moeten worden uitgevoerd, zag het kabinet in april van dit jaar af van ontpolderen. Ondanks het feit dat twee commissies hadden gezegd dat dit de beste manier was om de noodzakelijke verbetering van de natuur uit te voeren, het parlement ermee had ingestemd en ecologen het alternatief van het kabinet – buitendijkse schorren – een blunder noemden. Uit een reconstructie eerder in deze krant bleek dat de premier zich er persoonlijk mee had bemoeid. Oud-politicus Ed Nijpels (VVD), die de tweede commissie voorzat, zegt ook nu: „De premier liep op het laatste moment zijn vakministers voor de voeten.”

Milieuverenigingen spanden een procedure aan die leidde tot de uitspraak van de Raad van State vorige maand. De natuur in de Westerschelde stond er al niet goed voor. Alleen als het kabinet wil ontpolderen trekken ze de procedure in.

In de MER die Nederland direct na het verdrag samen met Vlamingen had opgesteld, staat dat verruiming van de vaargeul hooguit 0,7 procent van de oppervlakte waardevolle natuur verloren liet gaan. Na een poos zou dat weer goed komen, schreven ze.

Geen significant effect, concludeerde minister Verburg (CDA, Natuur), en de voorbereidingen voor het baggeren konden beginnen. Tóch een effect, zei de Raad van State, en het werk lag stil.

Nederland heeft de Westerschelde aangewezen als bijzonder Europees natuurgebied (Natura 2000) en voor alles wat je daar doet heb je een vergunning nodig. Die krijg je alleen, staat in de Europese Habitatrichtlijn, als er geen factoren met een „significant effect” optreden. Advocaat Gerard van der Wal van kantoor Houthoff Buruma in Brussel zegt dat de Nederlandse rechter de richtlijn strenger uitlegt dan in andere landen. Een noodwet, zoals sommigen opperden om de bestuurlijke uitspraak te omzeilen, is volgens Nijpels onmogelijk: „Je kan een noodwet niet afkondigen omdat je je niet wilt houden aan regels die je zelf hebt opgesteld.”

Als de Raad van State straks oordeelt dat baggeren mag, kan Vlaanderen Nederland nog altijd houden aan het ontpolderen. Europa zou Nederland kunnen aanspreken op de slechte instandhouding van de Westerscheldenatuur.

Op termijn raakt Zeeland 3.000 hectare landbouwgrond kwijt om de natuur in de Westerschelde te kunnen herstellen, zeggen deskundigen.

Hoe lang voelen we ons nog moreel verplicht om een verdrag uit 1839 na te leven, oppert voormalig bestuursvoorzitter van Unilever Floris Maljers. Hij was voorzitter van de eerste ontpoldercommissie. Na het gymnasium vertrok hij uit Middelburg. De containerschepen worden nog wel groter, voorspelt hij. Er moet een grens aan het ontpolderen worden gesteld. Daar komt bij, zegt hij, dat alle grote havens in steden naar de kust zijn verplaatst. Maasvlakte, Hamburg, Le Havre. Antwerpen kan ook Zeebrugge, of Vlissingen als voorhaven gebruiken. „Daar is nog ruimte.”