Rechters in Zambia sparen oud-president

De ex-president van Zambia werd vervolgd wegens corruptie. De zaak tegen Frederick Chiluba gold als testcase in Afrika. Chiluba werd vrijgesproken.

De voormalige Zambiaanse president Frederick Chiluba is gisteren vrijgesproken van corruptie. Het vonnis komt als een verrassing. De rechtszaak werd in Afrika gezien als een lakmoestest of ex-leiders na hun aftreden rekenschap moeten afleggen voor wanbeleid.

Chiluba, tussen 1991 en 2001 aan de macht, zou volgens de aanklacht uit de staatskas hebben gestolen voor een bedrag van omgerekend 325.000 euro. De rechter achtte dit niet bewezen. Enkele van zijn voormalige medewerkers, evenals zijn echtgenote, zijn eerder wel veroordeeld wegens corruptie. Goodwell Lungu, hoofd van de Zambiaanse tak van de anticorruptie-organisatie Transparency International, noemde de uitspraak verrassend en teleurstellend. Waarnemers menen dat de openbaar aanklager onvoldoende middelen heeft om onderzoek te doen.

Chiluba probeerde in 2001 de grondwet te wijzigen om langer aan de macht te kunnen blijven, maar dit leidde tot een revolte in zijn partij en in het parlement. Zijn opvolger Levy Mwanawasa gelastte in 2003 onderzoek naar vermeende corruptie onder zijn voorganger. Begin jaren negentig ging een democratiseringsgolf over Afrika waarbij de éénpartijstaat plaatsmaakte voor een meer pluriform politiek systeem. Zambia speelde daarbij een voortrekkersrol. Toen de corruptiezaak tegen Chiluba begon, werd dit gezien als een nieuwe stap in de democratisering waarbij straffeloosheid aan de kaak werd gesteld. Vervolging van ex-presidenten is uitzonderlijk in Afrika.

De zaak tegen Chiluba ontaardde echter in een heksenjacht van Mwanawasa om medewerkers van Chiluba politiek buitenspel te zetten; tegen medewerkers van Mwanawasa kwam geen onderzoek.

Er zijn veel aanwijzingen van Chiluba’s diefstal van staatsfondsen. In 2001 werd Zambia opgeschrikt door de onthulling dat 16 maanden lang het salaris van Chiluba door zijn medewerkers van een bankrekening was gestolen. Verbaasde journalisten van de kritische krant de Post vroegen zich af waarvan de president die zestien maanden was rondgekomen.

Harde bewijzen volgden in 2007 in een rechtszaak in Londen. Een Britse rechter veroordeelde Chiluba voor de diefstal van 30 miljoen euro. De zaak was in Groot-Brittannië aanhangig gemaakt omdat Chiluba via onder meer de Britse Barclays Bank gestolen geld Zambia uit had gesmokkeld. Chiluba legde de uitspraak naast zich neer. De Britse rechter noemde Chiluba „een decadente leider”.Veel van het gestolen geld werd besteed aan horloges in Zwitserland en aan pakken van de chicste modehuizen in Londen.

In Zambia werd het gestolen geld geparkeerd op een geheime rekening van de veiligheidsdienst die werd beheerd door spionnenchef Xavier Chungu. Chiluba en Chungu beweerden steeds dat het geld voor geheime operaties was, maar de Britse rechter vroeg zich af wat de uitgave van honderdduizenden euro aan dure pakken en T-shirts met monogrammen te maken had met Zambia’s veiligheid. Het Britse vonnis – Chiluba moet 85 procent van de 30 miljoen euro terugbetalen – moet nog bij de Zambiaanse rechter worden geregistreerd. Pas daarna is het ook in Zambia rechtsgeldig.