Nu er wat kan gebeuren, lijkthet momentum verdwenen

In zaaltjes door het hele land vliegen Republikeinen en Democraten elkaar in de haren over het zorgstelsel.

Intussen zijn 47 miljoen Amerikanen onverzekerd.

In augustus is het rustig in de Amerikaanse politiek: het is te heet in Washington – en volksvertegenwoordigers reizen door hun thuisstaten om kiezers te ontmoeten. Maar bij deze town hall meetings is het dit zomerreces verre van rustig: met het verstrijken van president Obama’s ultimatum voor een nieuw zorgstelsel zijn de oude maatschappelijke tegenstellingen hoog opgelaaid.

Neem Dick Morris, ooit een belangrijk adviseur van Bill Clinton, nu overtuigd Republikein. In een zaal vol conservatieven in de Richard Nixon Library in Yorba Linda (bij Los Angeles) waarschuwt hij voor „een catastrofe” onder Obama. En diens plannen voor de zorg zijn „het allerergst”, zegt hij. Morris heeft het over „door de staat gepropageerde euthanasie” en vertelt over zijn zieke oom Walter. Die was onder Obama’s voorstel al dood geweest.

Morris’ gehoor begrijpt hem. John Pallmer (48) in de zaal is het „heel erg eens” met Morris. Obama vindt hij een „socialist”. Pallmer vreest dat met de voorgestelde ‘publieke keuze’ – de mogelijkheid om gezondheidszorg van de overheid te kiezen – de overheid een te grote rol gaat spelen.

In de conservatieve media wordt dit mantra van de grote, enge overheid die de markt overneemt constant herhaald. Ex-vicepresidentskandidaat Sarah Palin versterkte het beeld door te waarschuwen voor vermeende ‘death panels’.

Palin speelde in op het grote schrikbeeld van conservatieve Amerikanen: een staatsverzekering naar Europees model, waar volgens hen het socialisme regeert en euthanasie en abortus gewoon zijn. Een model dat volgens hen ook veel duurder is, zodat de belastingen stijgen.

Wat niet wil zeggen dat er geen problemen zijn met het Amerikaanse zorgstelsel. Zeker 46 miljoen Amerikanen zijn onverzekerd. En hoewel nergens ter wereld per hoofd van de bevolking zo veel wordt uitgegeven aan zorg als in de VS, blijft de kwaliteit ervan ver achter bij veel andere rijke landen. Obama werd vorig jaar gekozen mede dankzij zijn belofte een oplossing hiervoor te vinden.

Intussen wordt het nieuws over de zorghervorming beheerst door beelden van groepjes conservatieven die met kritische vragen, boegeroep en lawaai Democratische town hall meetings ontregelen, waar volksvertegenwoordigers in gesprek gaan met de kiezer. Democraten noemen hen mobs (woedende hordes), volgens Republikeinen zijn het verdedigers van het vrije woord. De fragmenten komen uitgebreid op tv, worden herhaald, becommentarieerd, herhaald, etc.

Naast conservatieve actiegroepen doen ook progressieven en allerlei belangengroepen hun uiterste best het wetgevende proces te beïnvloeden. Lobbyisten van verzekeringsmaatschappijen geven 1,4 miljoen dollar per dag uit. Zij hebben hebben wat te verliezen in het nieuwe zorgstelsel van Obama: hij wil een staatsalternatief voor de bestaande particuliere ziektekostenverzekeringen.

De Republikeinen voelen zich gesteund door Obama’s dalende populariteit in de peilingen. Hij geniet niet langer de torenhoge waardering van de eerste maanden. Een recente peiling van onderzoeksbureau Gallup laat zien dat 43 procent positief is over Obama’s aanpak inzake de gezondheidszorg, 49 procent van de Amerikanen is dat niet.

Tegelijkertijd is een meerderheid van de Amerikanen vóór een verandering van het zorgstelsel, circa 70 procent volgens een recente enquête van Time Magazine. Zelfs steunt 65 procent de ‘publieke keuze’.

Maar veel Amerikanen maken zich óók zorgen over de extra kosten. Als 47 miljoen onverzekerde Amerikanen opeens verzekerd zijn, dan kost dat geld, veel geld. En er is de afgelopen tijd al zoveel geld uitgegeven om de economie te redden.

„Het zal niet de mensen raken die minder dan 250.000 dollar per jaar verdienen”, suste Obama vorige week tijdens een optreden in New Hampshire. Het was onderdeel van een breder offensief om zijn binnenlandse topprioriteit te realiseren. Zijn aanvankelijke deadline, een nieuwe wet op zijn bureau vóór het reces in augustus, haalde het Congres niet – nu moet het voor het eind van het jaar gebeuren. Dit weekeinde reisde Obama door enkele westelijke staten om zijn plan zelf te verkopen. Ook schakelt hij zijn grondtroepen uit de presidentscampagne weer in.

Mark Mathes (45), vrachtwagenchauffeur van beroep, is zo’n ‘grondsoldaat’. Op een vrijdagmiddag vraagt de vrijwilliger aan voorbijgangers de uitgangspunten van Obama’s hervormingsplan te steunen. Hij verzamelt handtekeningen in downtown Cleveland, Ohio, om ze vervolgens naar Congresleden en senatoren te sturen.

Vorig jaar was het leger van vrijwilligers dat op deuren klopte en telefoontjes pleegde circa twee miljoen man sterk. De campagnemachine komt langzaam weer op gang, maar de animo is veel kleiner.

Ja, zegt Mathes, het ‘momentum’ van na de verkiezingen is weg. Dat ergert hem een beetje, „want nu kunnen we eindelijk wat doen”. De moeizame campagne om de Amerikaanse gezondheidszorg te hervormen is exemplarisch voor het presidentschap denkt hij. „President worden is gemakkelijker dan president zijn.”

Ondertussen dringt de noodzaak van aanpassing van het Amerikaanse zorgstelsel zich dagelijks op. Bijvoorbeeld in het LA Forum, het stadion van basketbalteam Los Angeles Lakers, in de grauwe voorstad Inglewood. Ruim een week lang wordt hier door dokters, tandartsen en oogartsen gratis medische hulp verleend: van een mammografie of een hiv-test tot een nieuwe bril. Het is een initiatief van Remote Air Medical, een vrijwilligersorganisatie die begon met medische hulp in het Amazonegebied, maar nu haar handen vol heeft aan de Amerikaanse gezondheidszorg.

Antoinette Jones (41) zit er onderuit gezakt op een klapstoeltje. Ze heeft moeite haar ogen open te houden van vermoeidheid. Ze staat sinds gisterochtend half zes – het is nu drie uur ’s middags – in de rij voor een gratis behandeling van haar ontstoken kies.

Jones had twee ontstekingen. Eén kies werd behandeld, maar de tweede ingreep kwam te laat: er werd bezuinigd op haar Medicaid, het federale ziekenfonds voor de allerarmsten. Ze moest de ingreep zelf betalen. Met haar baan als buschauffeur verdient ze hiervoor te weinig. Nu heeft ze al maanden last van een „zeurende pijn”.

Jones ging gisteravond naar huis om te slapen en sloot vanochtend weer aan in de rij die over de hele parkeerplaats loopt, anderen sliepen in hun auto. Naar schatting worden in tien dagen gratis zorg achtduizend onverzekerde en onderverzekerde mensen geholpen. Voor honderden mensen zal geen plaats zijn.

Wat zij vindt van het polariserende debat? Jones haalt haar schouders op. „Ik weet het niet. Ik weet op dit moment maar één ding: weg met die kiespijn.”