Gamal Mubarak loopt zich warm voor de opvolging

In Egypte nemen de speculaties toe dat Gamal Mubarak zijn bejaarde vader als president gaat opvolgen. Vorige week presenteerde ‘Jimmy’ zich op internet.

De propaganda-machine van Gamal Mubarak komt op stoom. De 46-jarige zoon van de bejaarde Egyptische president ontkent het hoogste ambt te ambiëren, maar het volk beschouwt hem als de gedoodverfde opvolger. „Wie anders?”, vraagt een kioskhouder in het stadscentrum van Kairo. „Het is allang gearrangeerd.” Ook vandaag tonen de meeste kranten foto’s van de presidentszoon op de voorpagina.

Vorige week presenteerde Gamal – Jimmy in de volksmond – zich op internet tijdens een drie uren durende zeepkistsessie. Op www.sharek.eg was te zien hoe hij in een zaal met jong publiek zelfverzekerd vragen beantwoordde over werkgelegenheid, subsidies, onderwijs, gezondheidszorg en corruptie. Alleen zijn mogelijke kandidatuur voor het presidentschap bleef onbesproken.

In de theehuizen van Kairo wordt naar hartelust gespeculeerd over de opvolging van de 81-jarige Hosni Mubarak, die op dit moment zijn eerste bezoek in vijf jaar aan Washington brengt en vandaag een ontmoeting heeft met zijn Amerikaanse ambtgenoot. Gamal Mubarak is mee. „Ik zweer het, de president gaat Obama vertellen dat zijn zoon het werk overneemt”, zegt een klant.

Openlijk de gezondheid van de president in twijfel trekken is strafbaar, zo hebben verscheidene journalisten in de afgelopen jaren ondervonden, maar geruchten over zijn nakende vertrek blijven hardnekkig circuleren.

Wegens het strategisch belang van het grootste Arabische land, met bijna tachtig miljoen inwoners, trekt de politieke toekomst van Egypte ook internationaal veel belangstelling. Bijna dertig jaar is Mubarak nu aan de macht, al die tijd gebruikmakend van de noodtoestand. Die geeft het veiligheidsapparaat de vrije hand om zowel de islamitische als seculiere oppositie onder de duim te houden. Internationaal wordt hij vooral gezien als hoeder van de stabiliteit en bewaarder van de vrede met Israël. Maar in eigen land krijgt hij het verwijt Egypte zowel economisch als politiek te hebben laten afglijden tot een derderangs natie.

Mubaraks vijfde termijn loopt in 2011 af. Politiek analisten houden echter rekening met een eerdere machtswisseling. Zij wijzen erop dat Gamal zich in de afgelopen jaren heeft warmgelopen om zijn vader op te volgen. In 2000 staakte hij zijn carrière als bankier in Londen om zich te bemoeien met het landsbestuur. Uit het niets werd hij geparachuteerd als voorzitter van het beleidscomité en plaatsvervangend secretaris-generaal van de regeringspartij. Vanuit die positie stelde hij het liberaal georiënteerde economische team van het huidige kabinet samen. Eerder dit jaar werd Gamal benoemd tot de Hoge Raad van de partij waar vandaan de presidentskandidaat zal worden gekozen.

Ook buiten Egypte gedraagt ‘Jimmy’ zich als de troonopvolger, zo valt in kritische dagbladen te lezen. In maart dit jaar bracht hij een bezoek aan Washington waar hij achter gesloten deuren ontmoetingen had met senatoren en opiniemakers. Het bezoek werd door de Amerikaanse media gezien als een kennismaking met de toekomstige leider van Egypte.

Eerder deze maand ontving Gamal in het overwegend islamitische land nog een opmerkelijke steunbetuiging van de koptisch orthodoxe patriarch Shenouda III. De christelijke gemeenschap vormt met 10 procent van de bevolking een aanzienlijke kiezersgroep. „De meeste Egyptenaren houden van Gamal Mubarak”, aldus de paus.

Dat valt te betwisten. De presidentszoon lijkt bij het gewone volk, de onafhankelijke media en intellectuelen juist tamelijk ongeliefd. Hij staat bekend als afstandelijk en bevoorrecht. Pogingen om zijn populariteit onder jongeren op te vijzelen, worden geridiculiseerd. In Facebook-groepen als ‘Lovers of Gamal Mubarak’ en ‘Gamal Mubarak for President’ wordt hij vooral belachelijk gemaakt. „Wat weet Gamal nou van onze problemen?”, schrijft een commentator. „Hij heeft nog nooit een stap in het echte Egypte gezet.”

Dat nu juist Gamal zijn toevlucht zoekt tot internet en jongeren oproept deel te nemen aan een nationaal debat over de toekomst van het land, wordt cynisch ontvangen. Het regime van zijn vader maakt immers korte metten met internetactivisten. Tientallen bloggers die via cyberspace oppositie voerden, zijn in de afgelopen jaren gevangengezet.

Het meest gehoorde bezwaar tegen een machtsovername door Gamal Mubarak geldt niet zozeer zijn kwaliteiten, maar het erfelijk maken van het presidentschap. Egyptenaren verzetten zich tegen de gedachte dat hun trotse, zij het afgebladderde republiek een faraonische dynastie wordt.

„Maar Gamal zal het presidentschap niet hoeven te erven”, zegt Rabab al-Mahdi, hoogleraar politieke wetenschappen aan de Amerikaanse Universiteit in Kairo. Alles is volgens hem juist zo georkestreerd dat hij de macht volstrekt grondwettelijk via verkiezingen in handen kan krijgen. De omstreden grondwetswijzigingen in 2007 hebben de nominatie van kansrijke concurrenten vrijwel uitgesloten. De grootste, maar formeel verboden oppositiebeweging, de Moslimbroederschap, mag niemand nomineren. Evenmin worden onafhankelijke kandidaten toegestaan. „Ze hebben de weg voor Gamal vrijgemaakt”, aldus Al-Mahdi.

Om elk verzet van de fundamentalistische Moslimbroederschap te elimineren, zijn in de afgelopen maanden opnieuw enkele leiders vastgezet. Volgens veel waarnemers zal het parlement worden ontbonden om vervroegde verkiezingen uit te schrijven. Omdat Moslimbroeders volgens de nieuwe spelregels niet mogen deelnemen, zullen ze hun huidige greep op 20 procent van de zetels verliezen.

„Er is haast bij”, zegt Osama Ghazali Harb, analist van denktank Al-Ahram en voormalig lid van Gamals beleidscomité. „Als Mubarak overlijdt voordat zijn zoon in het zadel is geholpen, valt het hele plan in duigen”, aldus de spijtoptant van de regeringspartij. Hij wordt weliswaar gesteund door de zakenelite, maar daarmee is niet gezegd dat hij de machtigste groep in Egypte achter zich heeft. „Het veiligheidsapparaat maakt hier nog altijd de dienst uit.” Gamal is in tegenstelling tot zijn vader en diens voorgangers geen product van de strijdkrachten.

Harb houdt daarom rekening met een alternatief scenario. „Als Mubarak in het harnas sterft zoals het een echte farao betaamt, zou het me niet verbazen dat zijn opvolger toch weer uit de militaire hoek komt.”

Het hoofd van de inlichtingendienst, Omar Suleiman, is dan de aangewezen persoon. Dat hij niet voldoet aan de grondwettelijke voorwaarden, doet niet ter zake. „Daar wordt vast een oplossing voor bedacht.”