Wanneer ben je geschikt als gemeenteraadslid?

Geert Wilders doet nog maar in twee steden mee met de gemeenteraadsverkiezingen. Als reden gaf hij het gebrek aan geschikte kandidaten op. Zo vreemd is dat niet. Het raadslidmaatschap is een moeilijk vak dat je met de passie van een hobbyist moet beoefenen.

Bijna elke zaterdag had de PVV-voorman sollicitatiegesprekken met potentiële kandidaten. Dat is een bijzonderheid op zich. Welke landelijke fractieleider kiest nog zelf zijn lokale raadsleden uit? Hij durft het nu alleen in Almere en Den Haag aan, hoewel hij ook daar de lijst nog niet compleet heeft. Zijn officiële lezing luidt: “We hebben onvoldoende mensen gevonden voor wie ik mijn handen in het vuur steek.”

Femke Halsema (GroenLinks) noemde dat een “zwaktebod”. Ook haar collega’s reageerden afkeurend. De politici die eerder het niveau van LPF-Kamerleden laakten, geven nu af op Wilders’ scherpe selectie. Het is ook nooit goed.

Functieprofiel

Interessanter is de vraag wat iemand eigenlijk in zijn mars moet hebben als raadslid. Op de website van de PVV worden alleen de functievereisten voor communicatiemedewerkers, secretaresses, beleidsmedewerkers en stagiairs opgesomd. Niets over gemeenteraadsleden. Wel over Kamerleden. In 2005 plaatste Geert Wilders in De Telegraaf en NRC Handelsblad de advertentie ‘Gezocht: Kamerleden’. Het profiel:

“Wij zijn op zoek naar gedreven teamspelers met relevante levenservaring, een geloof in de noodzaak van hervormingen in Den Haag, die de politieke uitgangspunten van onze Onafhankelijkheidsverklaring  onderschrijven. Politieke ervaring is geen must.”

De Zendtijd voor Politieke Partijen werd aangegrepen om kandidaten te werven.

Test: schuilt er een raadslid in mij?

Ook bij Trots op Nederland kan gesolliciteerd worden. Voor zowel ondersteunende als politieke functies. Maar specifieke eisen worden niet gemeld. Niet alleen de opkomende bewegingen plaatsen advertenties. Traditionele partijen, zoals het CDA, doen precies hetzelfde. Het CDA Breda maakt daarvoor gebruik van de website Brabantwerkt.nl. Maar ook hier weinig details. Concreter dan “Passie voor Breda” wordt de vacature niet.

Gelukkig is er een algemene test, ontwikkeld door het Instituut voor Publiek en Politiek, waarmee geïnteresseerden hun geschiktheid kunnen toetsen. De vragen op Schuiltereenraadslidinmij.nl gaan over spreken in het openbaar, hoeveel vrije tijd je hebt, of je gemakkelijk onbekenden aanspreekt en hoe actief je nu al bent naast je werk. Maar ook inhoudelijke vragen, bijvoorbeeld waar u graag over wilt meepraten- en beslissen. Het aanvinken van ‘meningsuiting en andere grote ideologische vraagstukken’ levert een rood sein op, met de volgende uitleg.

“In de gemeenteraad gaat het vaak over praktische zaken die in de buurt of het dorp spelen. Praktische problemen worden besproken en daarbij speelt het verschil in partij-ideologie een kleinere rol. Belangrijke onderwerpen voor de gemeenteraad zijn: opknappen en bouwen van huizen en straten, WMO, buurthuizen of jongerenwerk etc.”

Wie beweert dat het raadswerk vergelijkbaar is met een gewone baan, wordt meteen teruggefloten.

“Dit geldt vast voor de Tweede Kamer, maar niet voor de gemeenteraad. Het raadswerk vraagt evenveel tijd en motivatie als een hobby, maar het heeft dezelfde verplichtingen als een baan. De vergoeding staat niet in verhouding tot de tijd die ervoor nodig is, dus u kunt het niet echt als een baan zien. Het is echter wel een ‘hobby met verplichtingen’, u kunt niet even een weekje niet meedoen.”

Wat houdt het eigenlijk in, dat raadslidmaatschap? Wie graag met de uitvoering bezig is, zal van een koude kermis thuiskomen, waarschuwt het IPP.

“U bent wellicht betrokken bij uw stad of dorp. Dat is mooi. Maar u zult als raadslid niet direct bij de uitvoering betrokken zijn. Wellicht kunt u op een andere manier actief worden in uw gemeente?”

PvdA-raadslid Michael Yap (25) zal het daar niet helemaal mee eens zijn. In dagblad BN De Stem liet hij weten dat hij juist graag de handen uit de mouwen wil steken. Raads- en commissievergaderingen - de plek waar opvattingen verzilverd kunnen worden - vindt hij het minst leuk.

Stoeptegelgehalte

In 2006 hield Intermediair een enquête onder gemeenteambtenaren. Ruim veertig procent van de respondenten gaf de raadsleden een vijf of lager. Incompetent dus. Gevraagd naar hun oordeel over lokale politici, regende het negatieve kwalificaties. “Er heerst een hoog stoeptegelgehalte”, aldus een van de ondervraagden die vindt dat er teveel op details gelet wordt. Een ander liet weten dat nieuwe raadsleden vaak “geen benul” hebben van wat de gemeente doet en waarover zij moet beslissen. Illustratief is deze quote:

“Je hebt tegenwoordig voor alles een diploma nodig, behalve voor het ouderschap en voor de politiek. Net die twee bezigheden waar je de grootste rampen kunt veroorzaken.”

Professionele ondersteuning

Voor professionele ondersteuning kunnen raadsleden terecht bij de gemeentelijke griffier. Dat is de regisseur van de politieke arena. Mechtild Rietveld, griffier van het Amsterdamse stadsdeel Centrum, uitte eerder dit jaar - tijdens een workshop van de Bestuursacademie - haar zorgen over de rollen die lokale volksvertegenwoordigers zichzelf toedichten:

“We kennen allemaal het fenomeen van raadsleden die op de stoel van de wethouder of zelfs de ambtenaar gaan zitten.” Dat moet je niet willen, vindt ze. “Je moet gepaste afstand nemen van het orgaan dat je controleert. Anders hol je je hoedanigheid van volksvertegenwoordiger uit.”

Ook de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) houdt zich bezig met professionalisering van het lokale bestuur. Raadsleden kunnen deelnemen aan workshops met thema’s als ‘Duaal debatteren’, ‘Snellezen’, ‘Een effectieve inbreng leveren’ en ‘voorzitten’. Het volk vertegenwoordigen doe je er dus niet ‘even bij’. Het is een vak, dat je met passie moet beoefenen. Maar daar staat wel een redelijke vergoeding tegenover. Variërend van € 201,62 per maand bruto voor een gemeente met minder dan 6.000 inwoners tot € 2.094,35 voor een gemeente met meer dan 375.000 inwoners.