VS hebben lak aan heldenstatus Bollywoodster

Filmster Shah Rukh Khan mocht pas na urenlange ondervraging en interventie van Indiase diplomaten de VS in. India is woest. „Dit incident staat niet op zichzelf.”

New Delhi, 17 aug. - In de Indiase media is grote ophef ontstaan over de behandeling die filmster Shah Rukh Khan (43) vrijdag in de Verenigde Staten kreeg bij aankomst op het vliegveld van Newark, New Jersey. Khan, die een heldenstatus geniet in India, veelvuldig op televisie verschijnt in films en reclameboodschappen en wiens gezicht door heel het land op billboards te zien is, werd twee uur lang ondervraagd door Amerikaanse immigratiebeambten. Pas na interventie van Indiase diplomaten werd hij toegelaten.

De immigratiebeambten ontkenden dat de Bollywoodster is vastgehouden. Politieke leiders in India veroordeelden de „vernederende behandeling”. Een minister riep op tot vergeldingsacties voor Amerikanen die naar India reizen.

Khan zegt te vermoeden dat hij bij aankomst in Newark, op doorreis naar Chicago, ter zijde werd genomen wegens zijn achternaam. „Ik was boos en voelde me vernederd”, reageerde hij na afloop. Khan, een moslim wiens ouders al voor de deling van het Indiase subcontinent vanuit het huidige Pakistan naar India kwamen, is getrouwd met een hindoevrouw en heeft twee kinderen.

De meeste Indiase dagbladen brengen het nieuws van de ‘aanhouding’ prominent op de voorpagina’s en ook de televisiezenders hebben er het afgelopen weekeinde grote aandacht aan besteed. Vrijwel unaniem wordt de ‘botte’ houding van de Amerikanen veroordeeld, hoewel een enkeling er ook op wijst dat het gebeuren in Newark een routinezaak was.

„Als een eenvoudige functionaris in de VS volgens de regels handelt, kun je daar niets aan veranderen. In India zijn de machtigen en de beroemheden eraan gewend om hun contacten op de goede plekken te bellen en zo aan moeilijke situaties te ontsnappen, maar zo werkt dat niet in de VS”, zei een politieofficier in New Delhi tegen de Times of India. „Ik zou willen dat mijn mensen dezelfde bevoegdheden en arbeidscultuur hadden”, voegde hij eraan toe.

Khan speelt onder andere de hoofdrol in de innemende film Chak De! India (‘Hup India’) waarin hij als trainer van het nationale vrouwenhockeyteam de persoonlijke, regionale en religieuze tegenstellingen tussen de speelsters weet te overbruggen en hen zo wereldkampioen maakt. Deze zomer kreeg hij een eredoctoraat voor kunst en cultuur van de Universiteit van Bedforshire in het Britse Luton.

Hij was afgereisd naar de VS om zaterdag in Chicago een feest ter gelegenheid van India’s 62ste onafhankelijkheidsdag bij te wonen. Pas nadat hij, na twee uur, sms-berichten mocht versturen naar onder anderen zijn secretaris en een vriend, een parlementslid van de Congrespartij, werd het Indiase consulaat ingeschakeld.

De verontwaardigde reacties in India duiden erop dat in het land een gevoelige snaar is geraakt. Vorige maand werd bekend dat oud-president A.P.J. Abdul Kalam uitgebreid werd gefouilleerd en zijn schoenen uit moest doen, toen hij op het vliegveld van New Delhi aan boord ging van een toestel van Continental Airlines.

De Amerikaanse luchtvaartmaatschappij zag zich genoodzaakt publiekelijk verontschuldigingen aan te bieden. Eerder deze zomer stonden de kranten vol met verhalen over aanvallen in Australië op Indiase studenten, wat zou duiden op rassenhaat tegen mensen uit India. De Indiase minister van Informatie en Omroep, Ambika Soni, zei dat het incident in Newark niet op zichzelf staat. Ze suggereerde dat een lik-op-stukbeleid op zijn plaats is. Zijzelf was ook al eens uitgebreid gefouilleerd bij aankomst in de VS. „We zouden hetzelfde met hen moeten doen”, zei ze.

In veel gevallen gaan de Amerikanen volgens haar hun boekje te buiten. Dat wil niet zeggen dat India zelf altijd gemakkelijk is met het toelaten van ‘vreemdelingen’, vooral als ze afkomstig zijn uit (islamitische) buurlanden als Pakistan en Bangladesh. De visumverlening is een groot probleem, zegt een Indiase directeur van een grote non-gouvernementele hulporganisatie in New Delhi. „Visa worden vaak geweigerd. Het is een nachtmerrie”, is zijn ervaring. Dit voorjaar nodigde hij ook twee Kenianen uit. Eén mocht komen, de ander was niet welkom. Het ging om de voorzitter van de Keniase Commissie voor Mensenrechten. Waarom het visum werd geweigerd, werd niet verteld.