Nieuwe toon van VS in Birma

Nieuwsanalyse

De Amerikaanse regering zoekt toenadering tot Birma. De actie van senator Jim Webb markeert een nieuw begin.

De relatie tussen Amerika en Birma lijkt klaar voor een nieuw begin, dankzij het bezoek van de Amerikaanse senator Jim Webb afgelopen weekend. Tijdens zijn verblijf in de dictatuur kreeg hij de gestoorde en zieke Amerikaan John Yettaw vrij, die tot dwangarbeid en drie jaar cel was veroordeeld omdat hij oppositieleidster Aung San Suu Kyi had bezocht tijdens haar huisarrest. Webb kreeg uitzonderlijke toestemming om de oppositieleidster zelf te spreken. En bovenal was hij de eerste hoge Amerikaanse politicus ooit die de Birmese generaal en juntaleider Than Shwe ontmoette.

Tot nu toe zijn de Verenigde Staten de sterkste criticus van het Birmese regime. De Amerikaanse sancties zijn strenger dan de Europese, en het land onderhield geen diplomatieke betrekkingen met de Birmese generaals. Maar in februari kondigde minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton al aan dat de regering-Obama het beleid wilde herzien. De harde sancties hadden niet gewerkt, concludeerde ze. Evenals overigens het beleid van Birma’s buurlanden, voegde ze eraan toe, die zonder sancties het regime tot democratisering proberen te bewegen.

Maar voordat het nieuwe Amerikaanse beleid ten opzichte van Birma vorm kon krijgen, werd elke toenadering feitelijk onmogelijk gemaakt door de arrestatie van Nobelprijswinnares en hét symbool van de democratiebeweging Aung San Suu Kyi. Die werd ingerekend nadat Yettaw begin mei met zelfgemaakte zwemvliezen naar haar zwaar bewaakte huis was gezwommen, naar hij later zei om haar „te waarschuwen dat ze zou worden vermoord”. Suu Kyi stond nog onder huisarrest tot eind mei en mocht geen gasten ontvangen. Vorige week werd ze veroordeeld tot een nieuw huisarrest van anderhalf jaar, zodat ze gevangen zit tijdens de Birmese verkiezingen in 2010.

Maar blijkbaar willen de Verenigde Staten hun nieuwe beleid niet alleen laten afhangen van Aung San Suu Kyi. Hoewel senator Webb niet als afgezant van de regering naar Birma afreisde, werd zijn bezoek wel door het Witte Huis gesteund. Webb staat bekend als een tegenstander van sancties, die volgens hem alleen zorgen dat de Birmezen zelf geïsoleerd en verarmd raken. Bovendien zou hij bezorgd zijn over de groeiende invloed in Birma van China, dat wel gewoon zaken doet met de generaals. In juni toonde hij zich in de senaat een voorstander van het steunen van de verkiezingen volgens de omstreden, nieuwe grondwet, waarvan elementen volgens hem erop wijzen dat het regime beweegt in de richting van een meerpartijenstelsel.

Wat Webb heeft bereikt met zijn gesprek met de generaal, blijft onduidelijk. Hij zei bij zijn vertrek het „humanitaire gebaar” van de vrijlating van Yettaw te waarderen, en er vanuit te gaan dat er vriendschap tussen de twee landen mogelijk is, „als zekere obstakels uit de weg zijn geruimd”. Ook heeft hij de oproep om Aung San Suu Kyi vrij te laten weer eens herhaald, meldde hij. Oppositiegroepen in Birma en in ballingsschap reageerden verdeeld op het bezoek van Webb. Enkele afgezanten van de Nationale Liga voor Democratie van Aung San Suu Kyi hebben hem ontmoet, maar gaven na afloop geen commentaar. Drie andere oppositiegroepen uitten in een open brief kritiek. De All Burma Monks Alliance, de 88 Generation Students en de All Burma Federation of Student Unions schreven dat ze vrezen dat het regime het bezoek zal gebruiken om te propageren dat Webb de voortgezette detentie van Aung San Suu Kyi goedkeurt. Ook schreven ze „verbaasd” te zijn dat Webb de verkiezingen blijkbaar steunt, „hoewel de grondwet niet perfect is”. De senator moet een harde lijn blijven trekken tegenover het regime, vinden ze.