Geloof is onbetaalbaar

Scheiding tussen kerk en staat in Duitsland is een stapje dichterbij gekomen. De Duitse overheid incasseert nu via het belastingbiljet ieders kerkelijke bijdrage. Wie rooms is gedoopt, ziet een deel van zijn belasting automatisch naar de Rooms-Katholieke Kerk gaan. Wie luthers is gedoopt, betaalt aan de Evangelisch-Lutherse Kerk. De op die manier verkregen middelen worden aangewend voor zaken als het onderhoud van gebouwen en de salarissen van kerkelijke werkers. Wie op latere leeftijd tot de conclusie komt dat hij niets met de kerk heeft, moet dat de belastingdienst melden. Maar dan wordt hij of zij als kerklid uitgeschreven. Excommunicatie via het belastingbiljet.

Kerkjurist Hartmut Zapp uit Freiburg vond dit principieel onjuist. Beëindiging van het kerklidmaatschap is principieel geen taak van de overheid. Daarom diende hij twee jaar geleden een verzoek in om van de kerkbelasting te worden vrijgesteld zonder dat hij zijn kerklidmaatschap wilde opzeggen. Hij beriep zich daarvoor op een uitspraak van het Vaticaan, dat al in 2006 bepaalde dat er een persoonlijke, schriftelijke verklaring nodig is om uit de kerk te treden. De Duitse bisschoppen hadden zich van die uitspraak echter niets aangetrokken.

Een rechtbank in Freiburg heeft Zapp nu gelijk gegeven. Je kunt dus voortaan lid van je kerk blijven zonder dat je een kerkelijke bijdrage betaalt via de belasting. Volgens de Süddeutsche Zeitung van afgelopen dinsdag wordt daarmee de doodsklok geluid voor het systeem van kerkbelasting. Het betekent „dat de fundamenten van de precaire verhouding tussen kerk en staat volledig moeten worden herzien”.

Critici van het systeem wezen al langer op het principieel onjuiste van de kerkbelasting. Het gevaar bestaat dat de kerk de politiek voor het geld naar de ogen kijkt en bijvoorbeeld kritiek op sociale misstanden achterwege laat. De Süddeutsche Zeitung suggereert de Duitse autoriteiten daarom het Spaanse of het Italiaanse systeem. Zes of acht promille van elke aangifte gaat daar naar een instelling van algemeen nut. Het doel mag de burger zelf uitkiezen. Dat kan de kerk zijn, maar het hoeft niet.

Herman Amelink