De ideale 'Zomergast' doet bijna alles zelf

Wat moest ik inhalen na een groot aantal televisieloze weken? Het NOS Journaal leed gisteren nog aan nieuwsluwte en meldde dat tweehonderd vogels waren overleden aan de ziekte ‘het geel’.

Ook waren premier Balkenende en burgemeester Aboutaleb samen in een rode Ferrari gesignaleerd, maar daar waren helaas geen beelden van.

Nee, het belangrijkste leek toch traditiegetrouw de reeks Zomergasten (VPRO). De eerste aflevering met de modeontwerpers Viktor & Rolf heb ik echt gemist, de marathongesprekken met televisiepresentator Prem Radhakishun, wetenschapsfilosoof Trudy Dehue en actrice Carice van Houten bleken nog te achterhalen.

De beste zomergasten zijn altijd mensen die zich vol overgave storten op het verzoek zichzelf te portretteren. Ze moeten in staat en bereid zijn om niet alleen relevante archiefbeelden te kiezen, maar vooral om zonder terughoudendheid in de loop van drie uur hun ziel bloot te leggen. Wie zich tegen al te persoonlijke vragen verzet, zoals vorige week Trudy Dehue, komt niet goed uit de verf.

De rol van de interviewer, dit jaar Margriet van der Linden, wordt steevast overschat. Die bestaat vooral uit gelegenheid geven en op het juiste moment je mond houden dan wel doorprikken. De interessantste gasten pakken de kans en zetten de uitzending naar hun hand.

Prem en gisteren Carice van Houten deden soms bijna vergeten dat er nog iemand in de studio zat. Was Prems spraakwaterval niet altijd even consistent, gisteren zorgde de hoofdrolspeelster uit onder meer Minoes, Zwartboek en Alles is liefde voor een schitterende televisieavond, waarin de nadruk lag op non-verbale communicatie.

Zorgvuldig gekozen filmfragmenten, een passie voor muziek, bewondering voor Meryl Streep, Theo & Thea, Paul de Leeuw en zwijgende films en vooral een scherp inzicht in de paradox van het acteren vormden de belangrijkste elementen.

„Acteurs zijn rare mensen, vaak heel eenzaam en schuchter”, zo formuleerde zij het zelf. Haar poging om via het acteren wel te kunnen communiceren („een stukkie contact”) illustreerde ze met de paniek van psycholoog Piet Vroon in een gesprek met Martin Šimek, die te intiem wilde worden, maar ook met een optreden van Antony and the Johnsons en een beschrijving van haar ontreddering in het eerste jaar op de Kleinkunstacademie: dolend door de stad als een zwerfkatje.

Het was een geestig betoog, over chaos en perfectionisme, en over de noodzaak dicht bij jezelf te blijven. Margriet van der Linden liet het allemaal gebeuren, gelukkig.