'Verontrustend, deze vorm van stoer doen'

De criminaliteit in Amsterdam-Zuidoost daalt al jaren, maar sinds kort stijgt het aantal schietpartijen. Bepaalde groepen „moeten we andere waarden bijbrengen”.

Sommige jongens in Amsterdam-Zuidoost spreken elkaar aan met ‘g’, ontdekte stadsdeelvoorzitter Elvira Sweet onlangs. „Die ‘g’ bleek te staan voor gangster. Dat is nu precies de verkeerde vorm van stoerdoenerij waarover ik me zorgen maak”, zegt Sweet. „We moeten bepaalde groepen echt andere normen en waarden bijbrengen.”

De ‘burgemeester’ van Zuidoost kwam deze week vervroegd terug van vakantie voor overleg met politie en justitie over de schietpartijen in haar stadsdeel. Het afgelopen jaar waren er twintig ‘schietincidenten’, waarvan dertien in de afgelopen drie maanden. Vorig weekeinde liep rapper Lexxxus the Don een schampschot op. De week ervoor stierf een jongen van 15 jaar door een verdwaalde kogel.

„Onacceptabel”, noemt Sweet het geweld. „De gewelddadige jongeren verzieken wat hier de afgelopen jaren is opgebouwd.” Voor haar liggen allerlei statistieken op het bureau. De criminaliteit is tussen 2003 en 2009 fors gedaald, net als de drugsoverlast, zodat de veiligheid in Zuidoost nu op het gemiddelde van Amsterdam zit. „In de jaren negentig verhuisde jaarlijks nog ruim 40 procent van de bevolking, nu nog 10 procent”, zegt Sweet. „Mensen willen hier graag blijven wonen.”

Het stadsdeel ter grootte van Hilversum (80.000 inwoners) was jarenlang synoniem voor criminaliteit en werkloosheid. Een jaar of tien geleden besloot Zuidoost tot een ingrijpende stedebouwkundige en sociale vernieuwing. Veel troosteloze flatgebouwen werden gesloopt en vervangen door appartementenblokken en eengezinswoningen. Sweet: „Veel mensen hebben nu een huis met een tuin of een gemeenschappelijk hofje.”

In het stadsdeel zijn er nu ook scholen voor mbo en hbo, bedrijfsruimten voor ondernemers en uitgaansgelegenheden zoals de Heineken Music Hall. Groepen die overlast geven, worden door de politie zo hinderlijk gevolgd, dat sommige uit elkaar zijn gevallen. „Met preventief fouilleren geven we aan dat we het bezit van wapens niet tolereren”, zegt Sweet.

Natuurlijk zijn er nog wel problemen, erkent Sweet. „De overlast door verslaafden is fors afgenomen, maar het lukt ons nog niet om de drugshandel doeltreffend aan te pakken.” Dat kan het stadsdeel ook maar in beperkte mate, zegt Sweet. „Het is overwegend een landelijke zaak.” En dan zijn er nu dus de schietpartijen.

De politie ziet geen verband tussen de incidenten, want het ene incident komt voort uit een ruzie over een vrouw en het andere uit een conflict na een verkeerd begrepen opmerking. Sweet stelt vast dat er in Zuidoost blijkbaar groepen zijn „die conflicten met wapens willen beslechten”. Maar daarmee doelt ze niet op bendeoorlogen. „Er zijn hier geen gangs, met jongens die allemaal dezelfde tatoeages hebben. Er zijn hier wel jongeren die zich onderling verbonden voelen.”

Wat is dan de achtergrond van de schietpartijen? „Voor een deel speelt hier hetzelfde als elders in Nederland. Meer mensen hebben wapens en meer mensen hebben een kort lontje. Ook wordt het gezag steeds vaker uitgedaagd”, zegt Sweet. Daarnaast zijn er in Zuidoost jongeren met de „waarden en normen die de mijne niet zijn”.

Het gaat om jongens van twaalf tot vijftien jaar die in televisieclips worden bekogeld met beelden van „dure auto’s en dure huizen”. Dat zijn veelal onbereikbare zaken voor jongens die slecht of niet zijn opgeleid. „Die jongens proberen soms op de verkeerde manier aan geld te komen”, zegt Sweet. Die ‘lifestyle’ wordt daarbij gecultiveerd door filmpjes met rappers die het gangsterdom verheerlijken.

Neem de rapper Lexxxus, die een week geleden werd neergeschoten op het Kwakoefestival. Binnen de kortste keren stond er een filmpje op YouTube waarin de rapper in een ziekenhuisbed stralend ligt te praten. „I’m still looking good”, stelt hij de kijker gerust. „I’m a gangster.” Sweet zag het met afgrijzen aan. „Verontrustend, deze vorm van stoer doen. Dit is het verkeerde rolmodel.”

De aanpak van de criminele groepen is een zaak van de politie, zegt Sweet. „En we steunen van harte de patseraanpak door de politie. Wie in een BMW van 80.000 euro rondrijdt zonder ooit een dag te hebben gewerkt, wordt uitgekleed.” De lokale overheid concentreert zich op risicojongeren. Sweet geeft als voorbeeld: „Onze mensen sturen jongens en meisjes die ’s avonds na negen uur op straat hangen, naar huis toe.”

Welzijnswerkers houden ook groepsgesprekken met jongeren om hen ervan te overtuigen dat de rechte weg loopt langs opleiding en werk. „Maar om jongeren echt te bereiken gaan we ook filmpjes maken voor onder meer YouTube. Bijvoorbeeld met gangsters die vertellen dat ze nu een andere keuze zouden maken.”

Maar het belangrijkste is dat het stadsdeel jongeren helpt met het afronden van hun opleiding en het vinden van een baan. De afgelopen jaren heeft Zuidoost dan ook veel geïnvesteerd in werkgelegenheid, zegt Sweet. „Ik maak me dan ook het allermeest zorgen over het effect van de economische crisis op de werkgelegenheid op Schiphol en in de uitzendbranche.”