Jackpotten

Er woont in dit land iemand die deze week in de Staatsloterij 5,5 miljoen euro, een vijfde van de hoofdprijs, heeft gewonnen, de Jackpot zoals we tegenwoordig zeggen. Belastingvrij. De trekking was op 10 augustus tegen het einde van de middag. De hele dag hadden er al lange rijen voor de winkels gestaan waar je de loten kunt kopen. Iedereen wilde op het nippertje die 27,5 miljoen winnen. Als je rijk wilt worden moet je niet in een loterij spelen maar er zelf een beginnen, heb ik eens iemand horen zeggen. Maar zo snugger zijn de meeste mensen niet, gelukkig. Iedereen wil de fabelachtige hoofdprijs en denkt dat hij, waarschijnlijk, niet uitgesloten, ja, dat hij die zal winnen. In ieder geval, er is een kans. Eén heeft voor eenvijfde gelijk gekregen.

Wat doet deze winnaar op het ogenblik? Ik dacht aan een plaatje uit een sprookjesboek van lang geleden, een man met uitpuilende ogen. Met twee handen gooit hij goudstukken over zijn hoofd. Onderschrift: Mijn geldje. Mijn lieve geldje! Ik gun deze nieuwe miljonair het beste, ik hoop dat hij er niet meteen een kasteeltje van koopt met een Rolls-Royce voor de deur. Geen onoverzienbare weelde, want dat brengt alleen onoverzienbaar gezeur.

Ik wens u veel personeel, is een Joodse nieuwjaarswens die je richt tot mensen met wie je niet meteen het beste voor hebt. Daar zit een kleine maar peilloze misère in verborgen. Veel personeel, knechten, dienstmeisjes, een tuinman, een chauffeur. Die mensen heb je allemaal nodig als je de jackpot hebt gewonnen en er niet verstandig mee omspringt. Maar onder dat personeel zijn mensen die niet te vertrouwen zijn. En als je er één niet vertrouwt worden ze allemaal verdacht. Onrechtvaardig, maar zo is het nu eenmaal. De rijkaard doet geen oog meer dicht. Naar de dokter. Die ziet meteen dat deze patiënt niet onbemiddeld is; een diagnose die het begin is van een lange therapie met kostbare medicijnen.

Wat is dan wel verstandig? Zijn de ontzettend rijken überhaupt verstandig? Daarover valt in het algemeen geen uitspraak te doen. Je hebt mensen die rijk geworden zijn doordat ze flink hebben gewerkt, dat misschien nog doen, daarvoor goed betaald worden en in de loop der jaren verstand van geld hebben gekregen. Dit betekent niet alleen dat je geleerd hebt hoe je het moet verdienen. Je geld beheren is een vak apart. En ten slotte komt het belangrijkste vak: je moet weten hoe je het volgens je eigen maatstaven moet uitgeven om van iedere cent het maximale plezier te hebben. Daarvoor is ervaring nodig. Die doe je op terwijl je steeds rijker wordt.

Voor de oorlog was in Den Haag niet ver van het Vredespaleis een bloemist gevestigd. Hij won de honderdduizend, sloot zijn winkel, begon geld uit te geven en raakte volkomen de kluts kwijt. Zijn familie trof al voorbereidingen om hem te laten opnemen. Maar in het geheim had hij weer een lot gekocht, en, opnieuw de honderdduizend. Hoe het met hem is afgelopen weet ik niet, maar in ieder geval is hiermee dus bewezen dat een sterveling, ongeacht zijn gedrag, twee keer de hoofdprijs kan winnen.

Het minst benijdenswaardig zijn degenen die zonder verstand van geld van de ene seconde op de andere ontzettend rijk zijn geworden, door een erfenis bijvoorbeeld of doordat ze die grootste prijs hebben gewonnen. In NRC Handelsblad van 10 augustus staat op pagina 7 een bijdrage van Herbert Blankesteijn, waarin hij zich afvraagt „wat een mens nu met 27,5 miljoen moet”. Geschreven voor de trekking. Hij vindt dat je één persoon niet met zo’n megabedrag zou mogen belasten. „Weg dus met die exhibitionistische jackpots.” Je deelt het bedrag door tien, en dan maak je tien winnaars met tegen de drie miljoen euro gelukkig.

De jackpots worden steeds groter. Omstreeks de tijd dat hier een bedrag van acht cijfers kon worden gewonnen, waren ze in Italië al aan de negen cijfers toe. In die loterijen gaat het er niet alleen meer om dat je tegen betaling van een paar euro’s binnen een seconde ontzettend steenrijk kunt worden. De gebeurtenis waaruit de nieuwe rijkaard tevoorschijn komt, en de winnaar zelf vormen een publieke vermakelijkheid. Eigenlijk zou je een manier moeten vinden om een toegangsprijs te heffen voor het bekijken van het avontuur van de trekking. Met dat geld kun je de jackpot dan weer wat vetter maken en zo ontstaat er vanzelf een nieuwe versie van het perpetuum mobile. Probeer het.