China heeft weer een babyboom nodig

China heeft een strikte gezinspolitiek. De vergrijzing dwingt tot een andere koers. De propaganda richt zich nu op grotere gezinnen.

Om de gevolgen van de vergrijzing het hoofd te bieden, spoort het stadsbestuur van Shanghai burgers nu aan meer dan één kind te krijgen. (Foto AFP) TO GO WITH STORY China-population-control BY D'ARCY DORAN In this picture taken on July 29, 2009, a woman and children pass by parked bicycles in Shanghai. As Shanghai faces the challenge of providing for its ageing population, the city's government recently reminded couples that they are eligible to have a second child. AFP PHOTO / PHILIPPE LOPEZ AFP

Xu Ya, moeder van een twee jaar oude dochter, stopt vandaag met de pil, want bij de post zat gisteren de officiële vergunning voor het krijgen van een tweede kind.

„Je hebt zo’n papiertje nu eenmaal nodig in China, maar de procedure verliep net zo makkelijk en snel als het kopen van een buskaartje”, vertelt de 29-jarige medewerker van ABN AMRO in Shanghai.

Xu Ya en haar man, een makelaar, willen dolgraag een tweede kind en kunnen ondanks de officiële éénkindpolitiek rekenen op alle medewerking van de Shanghaise autoriteiten. Sterker nog, zij en alle andere jonge echtparen die daarvoor in aanmerking komen, worden sinds een paar maanden door de Shanghaise autoriteiten en geboortecontrolecentra gevraagd daar niet langer dan strikt noodzakelijk mee te wachten.

Officieel mag er niet gesproken worden van een fundamentele beleidswijziging, maar alles wijst erop dat de bijna dertig jaar oude Chinese éénkindpolitiek haar langste tijd heeft gehad.

„Wij moedigen ouders die daarvoor in aanmerking komen actief aan om meer dan één kind te nemen zodat de verhouding tussen jongeren en ouderen ook op langere termijn meer in evenwicht komt. Ik zeg niet dat de éénkindpolitiek wordt afgeschaft, maar de tijden zijn zowel in economisch als in ideologisch opzicht aan het veranderen en dus moet ook het familieplanningsbeleid worden aangepast”, legt Zhang Meixing, woordvoerder van de Shanghaise Bevolkings- en Familieplanningcommissie uit. Deze topambtenaar voegt er een statistiek aan toe: „Het geboortecijfer in Shanghai is per vrouw 0,9 kind, het ideale percentage is 2,1.” Voor heel China zijn deze percentages respectievelijk 1,1 en 1,7.

In Shanghai en andere grote steden met meer dan zeven miljoen inwoners vergrijst de bevolking in hoog tempo, ondanks de aanwas van jonge arbeidsmigranten die vaak meer dan één kind hebben.

Lokale stads- en partijbesturen voorzien vanaf 2011 serieuze vergrijzingsproblemen, zoals bejaardenopvang, financiering van de sociale zekerheid en beschikbaarheid van voldoende geschoolde arbeidskrachten. In Shanghai bijvoorbeeld is 22 procent van de bevolking (22 miljoen inwoners) ouder dan 60 jaar, in Peking(14 miljoen inwoners) zelfs 25 procent.

In de geboortecontrolekliniek van de wijk Luwan vertelt een opgetogen Xu Ya (haar Engelse naam is Cecilia) dat „iedereen in onze directe vriendenkring twee kinderen wil en de meeste echtparen hebben al toestemming gekregen of komen daar zeker voor in aanmerking”.

Zij en haar man vallen allebei in de belangrijkste uitzonderingscategorie: zij zijn allebei enig kind, want allebei een ‘product’ van de éénkindpolitiek en mogen dus, in tegenstelling tot hun ouders, wel twee kinderen nemen. Xu Ya: „Je kunt je niet voorstellen hoe blij zij voor ons zijn en dat geldt ook voor onze vier grootouders. Mijn opa noemt een gezin met twee kinderen een ideaal dat weer is toegestaan.”

Voor de bevolking in grote steden geldt sinds 2004 een lijst van negen uitzonderingscategorieën, voor de plattelandsbevolking is de lijst uitgebreid tot twaalf. Niet alleen enige kinderen mogen een gezin met twee kinderen stichten, dat geldt ook voor ouders van gehandicapte kinderen, adoptieouders, boeren, minderheden, vissers, enzovoorts.

Professor Ren Yuan, hoogleraar demografie en sociologie van de Fudan Universiteit en adviseur van de regering op het gebied van geboortepolitiek, probeert uit te leggen wat er aan de hand is. „Het is typisch Chinees. We voeren er geen grote discussie over, maar we veranderen de essentie van het beleid toch op een tamelijk fundamentele wijze. Tot 2008 werd iedereen aangemoedigd het bij één kind te houden ondanks alle uitzonderingen, want die bestaan al langer. Nu worden opeens alle uitzonderingen op de regel benadrukt in de propaganda, en er zijn nogal wat uitzonderingen. Door de propaganda te wijzigen, wordt de essentie van het beleid gewijzigd”, vertelt de jonge hoogleraar.

Ren legt uit dat Chinese bevolkingsexperts al geruime tijd pleiten voor verhoging van de geboortecijfers om de nadelen van de vergrijzing op te vangen. „Onze inzichten zijn doorgedrongen tot de politieke bestuurders”, grijnst hij. Steden als Shanghai kunnen de problemen makkelijk opvangen door jongeren in de middenklasse aan te moedigen meer kinderen te nemen, maar ook door meer jonge arbeidsmigranten toe te laten.

„Met urbanisatie en industrialisatie kunnen we veel doen om door vergroting van de fiscale basis de kosten op te vangen. De echte vergrijzingsproblemen ontstaan op het platteland, waar te weinig arme jongeren niet in staat zullen zijn voor de groeiende groep ouderen te zorgen. Op het platteland hebben we een babyboom nodig”, zegt Ren.

Hij erkent overigens misschien wat te optimistisch te zijn over de twintigers en dertigers in de grote steden. Gebleken is dat getrouwde jongeren in bijvoorbeeld Shanghai, Guangzhou en Peking helemaal geen haast maken met gezinsuitbreiding en, ook al komen zij daarvoor in aanmerking, niet peinzen over twee kinderen.

Mevrouw Zhang Yunxia, hoofd van de geboortecontrolekliniek in de Shanghaise wijk Luwan, en haar staf vrijwilligers, bezoeken als regel alle pas getrouwde paren in deze buurt met 163.000 inwoners, onder wie een groot aantal Chinese yuppen. Zij geven voorlichting over voorbehoedsmiddelen, financiële planning, gezondheidszorg en laten altijd de witte folders met de uitzonderingen op de éénkindpolitiek achter. „Wij wijzen jonge echtparen nadrukkelijk op de negen uitzonderingen op de éénkindpolitiek, maar dat is helemaal niet zo vanzelfsprekend. Zij willen liever hard werken, reizen en geld verdienen”, vertelt zij.

Tot voor kort had zij nog nooit van de uitdrukking double income no kids gehoord, maar sinds achter elkaar drie Shanghaise paren de uitdrukking ‘dink-familie’ gebruikten, begrijpt zij de betekenis.

Zhang Yunxia trekt haar wenkbrauwen omhoog: „Nu mogen zij twee kinderen nemen en nu willen sommigen dat niet. Ik hoop maar dat dat uitzonderingen blijven.”