Apocalyps in Teheran

‘Omdat de hoogste religieuze en politieke leider een lichtstraal van de Mahdi [verwachte Verlosser volgens sommige islamitische stromingen, red.] ontvangt, en hij diens plaatsvervanger is op aarde, is iedereen hem gehoorzaamheid verschuldigd. […] En wanneer de president door deze leider wordt benoemd, dan is de gehoorzaamheid aan president Ahmadinejad gelijk aan de gehoorzaamheid aan Allah.”

Deze caesaro-papistische uitspraak is afkomstig van de invloedrijke ayatollah Mesbah Yazdi. Hij behoort tot een aantal buitengewoon invloedrijke politieke ayatollahs met apocalyptische opvattingen. Ook Ahmadinejad deed een aantal jaren geleden aan de Mahdi (voor de twaalver shi’ieten in Iran de verdwenen twaalfde en laatste imam) gerelateerde uitspraken. Hoe ging dat? Hij was net terug uit New York waar hij de algemene vergadering van de VN had toegesproken.

Na thuiskomst ging hij meteen naar de apocalyptische ayatollahs. Daar zei hij: „Tijdens mijn toespraak zaten bijna alle toehoorders er als versteend bij en ze luisterden en keken naar mij met onbewogen ogen. Toen ik om mij heen keek, zag ik een lichtkring.” Hieruit concludeerde de president dat dit echt het werk van de twaalfde imam was.

Wat denkt het volk daarover? De demonstranten riepen afgelopen weken: „Ahmadinejad, je zag wél een lichtkring maar níét onze stemmen!” De Iraanse machthebbers zien goddelijke lichtkringen, maar niet de stem van hun volk.

De twaalfde imam werd in 868 geboren. Daarna is hij gewoon verdwenen. Zoals alle andere elf imams is hij een nakomeling van de profeet Mohammed. Als hij, de afwezige en tegelijkertijd aanwezige imam, terugkomt, dan is het einde der tijden aangebroken. Bij de Kaäba in Mekka zal men zijn kreet horen: ‘Ik ben de Mahdi!’ Dan begint het echt interessant te worden. Want daarna schieten 313 van de allerbeste shi’ieten die altijd op hem hebben gewacht hem te hulp. Zij zullen de krijgers van de Mahdi zijn, de krijgers van de Apocalyps. En dan komen er nog eens 10.000 andere oprechte gelovigen om hem te helpen. Wat gebeurt er daarna? The Final Jihad Part One! Een prachtige titel voor een spannende, apocalyptische Hollywoodfilm. Wat doet de Mahdi? Hij roeit het ongeloof en het onrecht uit. Voor zo’n film moet een behoorlijk publiek te vinden zijn.

De politieke uitwerking van het Mahdi-concept was zeker niet gevrijwaard van gnostiek. Daarin werd de wereld radicaal in goed en kwaad verdeeld. Dat was bijvoorbeeld uitermate zichtbaar bij de ismaëlieten in de negende eeuw. In haar magistrale studie Medieval Islamic Political Thought schreef de hoogleraar islamitische geschiedenis aan de universiteit van Princeton, Patricia Crone, dat de ismaëlieten-beweging een gepolitiseerde vorm van gnostiek was die begrijpelijkerwijs rond een apocalyptische messianistische imam was gevormd. Deze shi’ieten telden tot zes imams, de zevende was voor hen het begin van het einde.

Even voor de goede orde: er zijn twee soorten shi’ieten met een Mahdi-concept. De zevener en de twaalver shi’ieten. Beide groepen geloven in de Mahdi, maar de ismaëlieten hebben minder imams nodig. Hoe heeft het Mahdi-concept politiek gewerkt?

De eerste man die zichzelf tot Mahdi verklaarde, heette Said ibn al-Hussein (later bekend als Ubaydallah al-Mahdi). Deze Mahdi geldt als de oprichter van Fatimiden-dynastie (969-1171) die voornamelijk delen van Noord-Afrika (Egypte en andere plaatsen) beheerste. De heerser ging dood, maar de tijd niet. Ondanks deze aardse Mahdi kwam er geen einde aan tijd. Dus moest men allerlei theorieën verzinnen, zoals de theorie rond een mini-Mahdi.

In het Soedan van de 19de eeuw stond een Mahdi op die de Britten op een gewelddadige wijze wilde verjagen. In het Midden-Oosten ontwikkelden shi’ieten een gedepolitiseerd concept van de Mahdi: iedereen moet proberen naar de letter van de wet te leven, tot de komst van de imam. Verder hoefde men niks te doen. De politieke macht werd niet vermengd met Mahdi: een zeer prettige theorie die door alle aardse islamitische machthebbers werd ondersteund.

Maar imam Khomeiny keerde zich tegen dit gedepolitiseerde concept van de Mahdi. Om de komst van de Mahdi te bevorderen, moest volgens Khomeiny de politiek worden veroverd in naam van de twaalfde imam. Zelf werd hij aangeduid als de plaatsvervanger van de twaalfde imam. Vanaf hier ging het allemaal mis.

Maar niet alle fracties binnen het regime waren zo fanatiek in het aanbidden van de twaalfde imam als politiek fenomeen. De fractie van Rafsanjani dacht en denkt milder. Maar zij wordt nu geneutraliseerd. Volgens de laatste betrouwbare berichten zou Rafsanjani zich matigen. De reden? Het regime zou zijn hele familie willen elimineren. De grote zuivering die nu binnen het regime gaande is, is niet zomaar een persoonlijke zuivering. Het is eerder een ideologische zuivering. Zelfs de inlichtingendiensten van Iran worden gezuiverd. De top van het ministerie voor Inlichtingenzaken werd ontslagen. Uit betrouwbare berichten blijkt dat ‘Supreme Leader’ Khamenei carte blanche heeft gegeven voor de arrestatie van Mousavi. Of dat daadwerkelijk gebeurt is afhankelijk van verschillende factoren.

De politieke theologie is de kracht van dit regime. Als dit antisemitische, apocalyptische regime door het Iraanse volk niet ten val wordt gebracht, dan zullen we te maken krijgen met een gezuiverd regime. De wereld zal dan te maken krijgen met een extreme versie van het extremistische islamisme. Deze versie van het regime is nog gevaarlijker dan eerdere versies. Daarbij is er ook nog de nucleaire ambitie van de huidige machthebbers. De groene beweging, de protestbeweging van aanhangers van Mousavi, moet dus een succes worden.

Michael Ledeen is een zeer gerenommeerde Iran-kenner met een chirurgische pen. Hij vindt dat het volk en de groene beweging moeten worden gesteund. Anders zijn er tragische keuzes: „Or do you prefer the terrible choice of bombing or waiting to be bombed by them? Yes, that would surely be the end of the Islamic Republic. But the Islamic Republic has died in the past two months. It is time for the West to bury it.”

De middeleeuwse mannen die beschikken over nucleaire wetenschap betekenen een complete nachtmerrie. Dan maar die groene beweging van Perzië.

Wilt u reageren? Dat kan op nrc.nl/ellian