Verward na vele jaren van persoonlijk leed

Deze week werd het huisarrest van Aung San Suu Kyi verlengd, vanwege bezoek van een Amerikaan. Wie is hij, en waarom zocht hij de Birmese politicus op?

John William Yettaw is cum laude afgestudeerd in de psychologie, biologie en criminologie. Een briljante denker, ad rem, attent en geestig in de conversatie, zo omschreef een voormalige buurman hem in een reportage van nieuwszender CNN. Alles in huis om een mooie carrière te maken.

En toch is Yettaw, een blanke Amerikaan met native american voorouders, al jaren op de dool. Twintig jaar lang al geen vaste baan. Nu eens levend in zijn auto of in een camper, dan weer maandenlang in een Thais hotel zonder ooit een rekening te betalen.

En afgelopen week werd Yettaw in Birma veroordeeld tot vier jaar dwangarbeid en drie jaar gevangenisstraf wegens zijn bizarre bezoek aan de Birmese mensenrechtenactivist en oppositieleider Aung San Suu Kyi. Ook zij is slachtoffer, haar huisarrest werd nog eens met achttien maanden verlengd.

Wat bezielde Yettaw, toen hij zowel eind november 2008 als begin mei dit jaar twee kilometer zwom in het Inyameer om het zwaarbewaakte huis van Suu Kyi binnen te dringen? Niemand weet het zeker. Volgens een zoon die met hem door Azië reisde, was hij bezig aan een boek over vergeving en religie. En daarvoor wilde hij Suu Kyi interviewen.

Maar volgens hotelgasten in Thailand en Birma, tegen wie hij pochte over zijn eerste bezoek, wilde hij gewoon haar situatie onder de aandacht brengen en haar huisarrest aanklagen. Vrienden en familie in de Verenigde Staten hebben het dan weer over een boek. Maar dan wel een over vermiste oorlogsveteranen uit Vietnam en Irak. Yettaw claimde zelf een Vietnamveteraan te zijn. Maar volgens het National Personnel Records Center diende hij alleen maar twee jaar op een kazerne in Duitsland.

John William Yettaw en zijn tweelingzus werd in 1955 in Detroit geboren. Drie andere kinderen uit het gezin overleden voor ze volwassen werden: een verdronk, een andere pleegde zelfmoord in een psychiatrische inrichting, een derde overleed in een jeugdgevangenis.

Zijn vader verliet het gezin toen John William twee was. Als kind werd hij gemolesteerd door een stiefbroer, zijn moeder verloor de voogdij wegens alcoholisme. Hij verhuisde toen hij zeven was naar familie in Californië, liep er in 1971 weg en leefde twee jaar in zijn auto tot hij erin slaagde om een baan te krijgen bij het leger. Daar bleef hij drie jaar, waarvan twee dus in Duitsland, tot hij werd ontslagen.

In 1975 huwde hij in Californië zijn vriendin die zwanger was geraakt. Het huwelijk hield slechts twee jaar stand. Zijn tweede vrouw vertrok na zes jaar. Ondertussen haalde hij wel zijn eerste diploma’s aan Drury University.

Eind jaren tachtig bekeerde hij zich tot de mormoonse kerk. Hij voelde zich hiertoe aangetrokken omdat hij geloofde dat hij zo in het hiernamaals herenigd zou worden met al zijn bloedverwanten. Op een bijeenkomst voor alleenstaanden van de kerk leerde hij zijn derde vrouw kennen, in twaalf jaar tijd zouden ze zes kinderen krijgen. Maar een brand vernielde hun huis, en zijn zoon Clint stierf bij een ongeval met de motor die hij van zijn vader had gekregen. Dat heeft Yettaw zichzelf nooit vergeven, aldus een andere zoon.

Yettaw kreeg visioenen, onder andere dat zijn vader in Falcon, Missouri woonde. Hij trok er naartoe, vond hem, en ging in een camper op zijn vaders terrein wonen. In de tuin begroef hij Clint. Hij leefde van studiebeurzen, maar werd in 2007 geschorst na een vechtpartij met een professor. Omdat hij was gediagnosticeerd met het posttraumatische stresssyndroom kreeg hij een uitkering van het leger. Yettaw vertelde dat hij dat overhield aan „zijn tijd in Vietnam”, maar volgens anderen kwam het door het leed dat hem in zijn leven was overkomen. Volgens zijn derde vrouw, Yvonne, was Yettaw een alcoholist en leed hij ook aan een meervoudigepersoonlijkheidssyndroom, hoewel dat nooit door dokters is bevestigd. Wel is zeker dat hij diabetes en astma had en leed aan epilepsie.

In mei 2008 liet hij zijn vierde vrouw en enkele kinderen achter om met zijn zoon Brian een trip te maken in Zuidoost-Azië. Toen al had hij het plan om, nadat zijn zoon in september was teruggegaan naar de VS om te studeren, Suu Kyi te bezoeken. Hij had voor haar een brief mee van een van zijn dochters, en de Bijbel van de mormonen.

Uit meer zaken bleek dat Yettaw goed voorbereid was. Hij had via Google Earth bestudeerd hoe hij het beste kon zwemmen naar haar huis. Hij had waterdichte tasjes mee om de brief en het boek naar Suu Kyi te smokkelen, net als tasjes voor zijn camera en zijn zaklamp, een zwembrilletje en zelfgemaakte zwemvliezen om de overtocht makkelijker te maken.

Maar waarom? In zijn drie uur durende betoog in de rechtszaal op 27 mei zei Yettaw, sterk vermagerd na een hongerstaking, dat hij was gezonden door God om Suu Kyi te behoeden voor een terroristische aanslag. Tegen zijn veroordeling gaat hij in beroep.

Yettaw hield op reis een blog bij, via: nrc.nl/buitenland