Vereniging tegen vingerafdrukken

Vanaf volgende maand moeten Nederlanders voor het biometrische paspoort vingerafdrukken afgeven. Tegenstanders noemen het een inbreuk op de privacy.

Mieke Wijnberg strijdt als voorzitter van de vereniging Vrijbit tegen de nieuwe Paspoortwet, die het biometrische paspoort vanaf 21 september verplicht stelt. Vrijbit, een vereniging tegen inbreuk op privacy, is vooral tegen het afgeven van vingerafdrukken, waarmee Nederland verder gaat dan Europees wordt voorgeschreven. „Het wordt weliswaar een reisdocumentenadministratie genoemd, maar in de praktijk is het een opsporingsregister”, zegt Wijnberg die namens Vrijbit begin deze maand een klacht indiende bij het Europees Hof voor de rechten van de Mens (EHRM).

De vingerafdrukken in het nieuwe paspoort (of identiteitskaart) worden opgeslagen in de chip van het document én in een centraal databestand. Onder voorwaarden kan de officier van justitie in opsporingszaken gebruik maken van het bestand. Volgens de Europese regelgeving zou het opnemen van de vingerafdrukken in de chip al genoeg zijn. Wijnberg vindt het sowieso gevaarlijk alles in één database te zetten. „Je kunt wachten op een gek die de dienst wil uitmaken. Die krijgt een hele database in de schoot geworpen.”

En dus vroeg Vrijbit het EHRM om een spoedmaatregel: het stopzetten van opname van biometrische gegevens in een centrale database door de Nederlandse overheid. Aan deze procedure kleven juridische haken en ogen. Voordat een gedupeerde mag klagen bij het EHRM, moeten alle nationale rechtsmiddelen zijn uitgeput. Dat is hier niet het geval. De wet is nog niet in werking getreden, laat staan dat er al procedures over gevoerd zijn. Michiel van Emmerik, hoofddocent staats- en bestuursrecht aan de Universiteit Leiden: „Alleen bij hoge uitzondering wordt hiervan afgeweken. Bijvoorbeeld als een procedure evident geen kans van slagen heeft”.

Verder is het de vraag of Vrijbit als vereniging klachtrecht heeft. Op zichzelf kunnen niet-gouvernementele organisaties procederen bij het EHRM. Van Emmerik: „Maar er moet dan wel iemand individueel geraakt zijn.” En het EHRM neemt alleen in uitzonderlijke gevallen spoedmaatregelen aan, bijvoorbeeld als een klager dreigt te worden uitgezet naar een land waar hem de doodstraf wacht.

Wijnberg is zich van deze obstakels bewust. „Onze leden zíjn al gedupeerd. Zij maken zich druk over het feit dat zij gedwongen worden zo’n document te nemen. Zo niet, word je uit de maatschappij gezet”. Wijnberg doelt er op dat een paspoort niet alleen een reisdocument is. „Zonder paspoort of identiteitskaart kun je geen arbeidscontract sluiten, geen uitkering aanvragen en geen huis kopen”.

Als vereniging Vrijbit de procedurele hobbels weet te nemen en ontvankelijk wordt verklaard door het EHRM, is niet uitgesloten dat het succes heeft. In een arrest uit december 2008 werden twee klagers in het gelijkgesteld in een procedure tegen het Verenigd Koninkrijk. In een strafrechtelijk onderzoek waren hun vingerafdrukken en DNA-materiaal afgenomen. De ene klager werd vrijgesproken, de ander niet vervolgd. De Engelse politie weigerde de vingerafdrukken en het DNA-materiaal te vernietigen. Dat was volgens het EHRM in strijd met het recht op privacy.