Hij had genoeg van de holle klankkast

Lester Polfuss verfijnde de elektrische gitaar, een van de invloedrijkste muzikale innovaties van de twintigste eeuw. De ‘Les Paul’ werd een begrip.

Eens komt er een tijd dat een originele Gibson Les Paul-gitaar even veel geld waard zal zijn als een Stradivariusviool, zei gitarist Jan Akkerman in 1994 in het VPRO-programma Lolapaloeza. Het instrument was niet alleen muzikaal baanbrekend, maar door zijn welvingen ook in visueel opzicht een sieraad waarmee uiteenlopende grootheden als Eric Clapton, Pete Townshend, Jimmy Page en Slash van de groep Guns N’ Roses graag de sterren van de hemel speelden. Les Paul, de gitaarvernieuwer die gisteren op 94-jarige leeftijd in een ziekenhuis in New York aan longontsteking is overleden, stond voor hen op een voetstuk.

Aan zijn faam in rockkringen ging nog een heel andere carrière vooraf. Hij was ook de man die in de jaren vijftig miljoenenhits maakte als Mockin’ bird hill, Vaya con Dios en How high the moon, waarin de verdrie- en verviervoudigde zangpartijen van zijn vrouw Mary Ford lieflijk harmonieerden met het razend virtuoze, door een strakke beat voortgedreven samenspel van elektrische gitaren die hij allemaal zelf bespeelde. Die platen maakten hen ook in Nederland tot een graag gehoord duo. Hun muziek ontbrak zelden in de Arbeidsvitaminen en andere populaire radioprogramma’s.

Les Paul (voluit Lester Polfuss) werd op 9 juni 1915 geboren in Waukesha in de Amerikaanse staat Wisconsin. Zelf heeft hij verteld dat zijn interesse voor geluid werd gewekt toen hij op zijn negende merkte dat het raam in zijn jongenskamer altijd trilde als er een trein voorbijkwam. Ook probeerde hij al op jeugdige leeftijd het akoestische geluid van zijn gitaar elektrisch te versterken met radio-onderdelen en grammofoonnaalden. Tot hij in de jaren veertig uiteindelijk uitkwam op het idee de holle klankkast van het oorspronkelijke instrument af te zweren. In plaats daarvan maakte hij een prototype van massief materiaal, dat in 1952 door gitaarfabrikant Gibson in productie werd genomen. In vernieuwde versies wordt deze gitaar tot op de dag van vandaag gemaakt.

Het patent maakte hem niet alleen tot een rijk man, maar ook tot een pionier van de elektrische gitaar. Zo speelde hij een belangrijke rol in de emancipatie van de gitarist in de populaire muziek – van de ritmische begeleider op de achtergrond naar de positie van solist op de voorgrond.

Zelf was Les Paul intussen al een veelgevraagd jazzbegeleider geworden. Tot de vele vocalisten met wie hij werkte, behoren de Andrews Sisters en Bing Crosby. Naarmate hij vaker als studiomuzikant werkte, groeide zijn fascinatie met de opnametechnieken die hij op de platen met Mary Ford tot in de perfectie naar zijn hand ging zetten. Zijn experimenten met echo-effecten, overdubben, versnellen en vertragen zijn later gemeengoed geworden, maar hij was de pionier.

In de jaren zeventig, toen hij allang gescheiden was van Mary Ford, vormde Paul nog een nieuw duo – ditmaal met country-gitarist Chet Atkins. Ook hun platen werden bestsellers. Tot op hoge leeftijd speelde Les Paul elke maandagavond in de jazzclub Iridium in New York, want zijn hartstocht voor de muziek is altijd gebleven.

Muziekvideo’s van Les Paul op nrc.nl/kunst