Waarom voel ik bij groot verdriet pijn in mijn hart?

Vorige maand overleed de liefste vriendin van Irene Veenhuysen. „48 jaar oud was ze en al 24 jaar in mijn leven. Het gemis is groot, het verdriet enorm. En daar gaat mijn vraag over. Ik voel pijn in mijn hart. Echte, beknellende, drukkende pijn.” Hoe komt dat?

„Rouw beleef je heel lichamelijk”, zegt psychiater Boudewijn van Houdenhove. Hij is bijzonder hoogleraar aan de KU Leuven en doceert medische psychologie aan aankomend artsen. Hij ziet veel patiënten die pijn hebben van emoties. „Bij rouw beginnen ze vaak spontaan te spreken over pijn in het hart en in de borstkas.”

Dat komt door hoe de hersenen negatieve emoties verwerken, zegt hij. In een bekend experiment, dat in 2003 in Science stond, lieten onderzoekers proefpersonen een balspelletje op de computer spelen, terwijl hun hersenen werden gescand. Na een paar keer kregen ze de bal niet meer toegeworpen. Ze werden buitengesloten en dat voelt al heel snel pijnlijk. Van Houdenhove: „Op de hersenscan zag je dat bij uitsluiting gebieden actief worden die ook actief zijn bij fysieke pijn.”

De oorzaak daarvan is wellicht dat het waarschuwingssysteem voor sociaal bedreigende situaties, zoals verlaten of buitengesloten worden, voortborduurt op het eerder ontstane lichamelijke pijnsysteem, luidt de theorie. Verlaten worden kan net zo gevaarlijk zijn als verwond raken. Pijn zorgt dat je die situaties vermijdt.

Onhandig is wel dat je van emotionele pijn net zo verdoofd en agressief raakt als van fysieke pijn. Daardoor weer je contact af, terwijl een knuffel juist heel goed werkt tegen pijn.

Maar waarom zit de pijn bij het hart? Dat kan aan stress liggen, zegt Van Houdenhove. „Verlies van iemand is een vorm van stress. Als dat lang aanhoudt, zoals bij rouw, dan kan er spierspanning ontstaan. Dat geeft een pijnlijke sensatie op de borst en een moeilijke ademhaling.”

De Amerikaanse cardioloog Ilan Wittstein pleit zelfs voor het broken heart syndrome. Emotionele stress kan de hartfunctie verstoren, denkt hij.

In ieder geval weten we dat termen als een gebroken hart niet enkel symbolisch zijn, zegt Van Houdenhove. „Nietzsche zei meer dan honderd jaar geleden al: het zal toch niet voor niets zijn dat we daarvoor dezelfde woorden gebruiken.”

Carola Houtekamer