FBI volgde 'communist' Bernstein

De legendarische Amerikaanse componist, pianist en dirigent Leonard Bernstein is in tweede helft van de vorige eeuw decennia lang gevolgd door de FBI wegens „communistische sympathieën”. Dat blijkt uit een artikel in het weekblad The New Yorker, dat ook kopieën publiceert uit de archieven van de FBI dat een 80-0 pagina’s dik dossier over hem aanlegde. Het federale onderzoeksbureau volgde sinds de jaren veertig en later in de McCarthy-periode tal van ‘linkse’ Amerikaanse kunstenaars.

Ook de Amerikaanse president Nixon had in het begin van de jaren ’70 een sterke weerzin tegen de vaak emotionele Bernstein, zo blijkt uit de Nixon-tapes, in het geheim opgenomen in het Witte Huis. Nixon kritiseerde Bernsteins muziek en de programma’s van zijn concerten, die hij dan ook niet wilde bijwonen. Verder hekelde Nixon Bernsteins gewoonte om op het podium iedereen te zoenen, ook mannen onder wie „the big black guy”, de choreograaf en activist Alvin Ailey.

Leonard Bernstein (1918-1990) was na de Tweede Wereldoorlog de absolute coryfee van het Amerikaanse muziekleven en ook internationaal de meest geliefde musicus van zijn tijd. Hij schreef serieuze, vaak joods georiënteerde muziekstukken, opera’s en lichtere muziek waaronder de musical West Side Story, een wereldhit die werd verfilmd en die nog steeds wordt opgevoerd. Bernstein was met zijn enorme uitstraling en bevlogenheid een gevierd dirigent bij de meest prestigieuze symfonieorkesten.

Bernstein was tussen 1958 en 1969 de eerste Amerikaanse chef-dirigent van het New York Philharmonic Orchestra en trad ook op met de orkesten in Wenen, Berlijn en Amsterdam. De val van de Berlijnse Muur in 1989 vierde hij met de Negende symfonie van Beethoven, waarbij de Ode an die Freude werd gezongen als een ‘Ode an die Friede’.

Dat Bernsteins naam voorkwam op de Security Index van de FBI had gevolgen voor zijn carrière. Tussen 1951 en 1957 trad hij niet op in de reguliere concerten van de New York Philharmonic. In 1953 weigerde het ministerie van Buitenlandse Zaken zijn paspoort te vernieuwen. Hij kreeg pas een nieuw na een elf pagina’s lange verklaring waarin hij „op de meest plechtige wijze” loyaliteit zwoer aan de Verenigde Staten en zich keerde tegen het communisme. Later was hij weer verdacht, door zijn compositie Mass en zijn steun aan de Black Panthers.

Lees meer over Bernstein via nrc.nl/kunst