Diplomatiek vóór de camera's

Hillary Clinton rondt vandaag haar elfdaagse bezoek aan Afrika af.

Harde woorden vielen over corruptie en slecht bestuur. Kenia kwam er slecht vanaf.

Niet eerder bracht een nieuwe Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken zo vroeg een bezoek aan Afrika, meldde een persbericht uit Washington vorige maand in ronkende taal. Na de miljarden dollars voor gezondheidszorg waarmee president Bush vriend werd van de Afrikanen, had de regering-Obama niet veel meer te bieden dan deze mijlpaal. De omvangrijke aidsprojecten van Bush gaan door, maar geld voor nieuwe plannen is er niet. Hillary Clinton bracht Afrika vooral advies.

Tijdens haar elfdaagse tour bezocht Clinton de landen die president Obama bij zíjn bezoek aan het continent in juli opvallend links liet liggen. Obama’s harde woorden over corruptie en slecht bestuur, vorige maand in het in democratisch opzicht voorbeeldige Ghana, werden door Clinton herhaald in enkele van de landen waar de president waarschijnlijk op doelde. Daarnaast plaveide ze de weg voor commerciële Amerikaanse belangen. In de grondstofrijke staten in West- en Zuidelijk Afrika strijden westerse landen met de Chinezen om een deel van de olie- en ertsenvoorraad.

Voor de val van de Muur was Angola een van de bloedigste slagvelden van de Koude Oorlog. Nu ziet het opnieuw twee grootmachten strijden om invloed. Sinds juni dit jaar levert het land meer olie aan de VS dan het onstuimige Nigeria. Clinton maakte duidelijk dat de Amerikaanse regering ondanks de handelsrelaties streeft naar democratische hervormingen. Ze adviseerde president José Eduardo Dos Santos, die sinds 1979 aan de macht is, om presidentsverkiezingen te organiseren. Dat in het land de Chinezen met hun andere benadering buitengewoon succesvol zijn, deerde haar niet. „Ik kijk niet naar wat anderen doen in Angola”, zei Clinton. „Ik kijk naar wat de Verenigde Staten kunnen doen.”

Het langst was Clinton in Zuid-Afrika. Daar werkte ze in de eerste plaats aan herstel van de betrekkingen. Tussen de vorig jaar vertrokken president Thabo Mbeki en George Bush bestond een ijzige relatie na ongemeen felle uitlatingen van Mbeki over de oorlog in Irak en het in Washington onbegrepen aidsbeleid van de Zuid-Afrikaanse president. Mbeki ontkende het verband tussen hiv en aids en zijn minister van Volksgezondheid propageerde dubieuze behandelmethoden. In Zuid-Afrika zijn ongeveer zes miljoen mensen hiv-besmet.

Analist Tom Wheeler van het South African Institute for International Relations: „Clinton kwam naar Zuid-Afrika om de warme banden te herstellen die bestonden tijdens het presidentschap van haar man en dat van Nelson Mandela in de jaren negentig. Daarnaast heeft ze Zuid-Afrika nodig als regionale grootmacht om de democratische agenda van Obama te realiseren én om kwantitatief succes te boeken bij de bestrijding van aids.” Tijdens een ontmoeting met president Jacob Zuma in Durban adviseerde ze hem beleefd de druk op buurland Zimbabwe verder op te voeren.

De meest dreigende taal sprak Clinton aan het begin van haar tournee in Kenia. Dat staat sinds de omstreden verkiezingen en het daaropvolgende geweld vorig jaar al zwaar onder druk van de buitenwereld om hervormingen door te voeren.

Voor de camera’s sprak ze in diplomatieke taal over Kenia’s politieke crisis, achter de schermen vielen er harde woorden. Ze zei dat degenen die het geweld vorig jaar hadden aangewakkerd en betrokken zijn bij corruptie geen visa voor de VS zullen krijgen. Ze kritiseerde het gebrek aan hervormingen. Volgens parlementsleden bij het gesprek sprak ze haar onvrede uit dat het hoofd van de politie, Hussein Ali, en de openbare aanklager, Amos Wako, nog niet door de regering zijn ontslagen. Ook beschuldigde ze de anticorruptiecommissie ervan haar werk niet goed te doen. „President Obama vroeg me om een harde boodschap uit de dragen, en dat heb ik woord voor woord bij de leiders gedaan”, aldus Clinton.

Of Obama evenveel aandacht zal hebben voor Afrika als George Bush blijft onzeker. Analist Wheeler: „Amerika mag dan nu de eerste Afro-Amerikaanse president hebben, hij is gekozen op een binnenlandse agenda. Het blijft voorlopig bij filosofische thema’s die niets kosten.”