Chinezen zijn blind voor de auto

De anarchie in het verkeer kost veel Chinezen het leven. Voetgangers zijn zich niet bewust van het gevaar van het nieuwe statussymbool: de auto.

Chinezen, die zich massaal te voet en op de fiets verplaatsen, hebben een blinde vlek voor auto’s. „Chinezen denken dat een auto net als een voetganger, patsboem, kan stoppen”, zegt onderzoeker Zhang Wei, die zich aan de Universiteit van Tsinghua bezighoudt met verkeersveiligheid. De onderzoeksresultaten beangstigen hem. Voetgangers in China lijken zich moedwillig voor auto’s te werpen. „Ieder moment dat je hier op straat bent, loop je gevaar”. In de eerste helft van 2009 verloren bijna 30.000 Chinezen het leven in het verkeer, waarmee de wegen van China tot de gevaarlijkste ter wereld behoren. „Uit mijn onderzoek blijkt dat verkeersongelukken op het platteland zelfs doodsoorzaak nummer één zijn.”

Het verkeer in China verandert snel en daarmee de anarchie op straat. Sinds de economische hervormingen in 1978 is de welvaart in China enorm toegenomen. Er is een groeiende middenklasse met genoeg geld voor een eigen auto. Een auto is een gewild statussymbool; de nationale auto-industrie groeit al zes jaar lang met twintig procent per jaar.

Ook nu, tijdens de economische crisis, blijft de Chinese automarkt groeien. „Te snel, denk ik soms. De Chinese overheid kan deze groei niet bijhouden”. Volgens Zhang staat de centrale overheid aan de zijlijn, is onzeker of er op de rem getrapt moet worden. „En zo ja, wie moet dat dan doen?”

Met infrastructuur is de overheid zeer voortvarend: het wegennet is de afgelopen zes jaar verdrievoudigd naar 53.000 kilometer in 2008. Maar als het om verkeersveiligheid gaat, is China volgens Zhang een onderontwikkeld land.

Het straatbeeld in China wordt bepaald door mensen die op willekeurige plaatsen oversteken, auto’s die door rood rijden en motorrijders die zonder helmen hun haren in de wind laten wapperen. En dit alles is illegaal, want in China bestaat al sinds 2004 een verkeerswet met duidelijke regels. Het probleem is echter dat, zoals op zoveel terreinen van de Chinese wetgeving, een papieren wet niet werkt zolang tegen overtredingen niet wordt opgetreden.

„Een licht vergrijp wordt zelden bestraft, en daarom weten mensen niet eens dat het verkeerd is.” Voetgangers zijn volgens Zhang het ergst „want die beseffen niet hoe gevaarlijk een auto is. Ze hebben geen enkel besef van een remweg of blinde hoeken, en lopen daarom grote risico’s.”

De overheid doet er weinig aan om de voetgangers bewust te maken van de gevaren. „Er worden hooguit verkeersregelaars geplaatst, maar sporadisch en alleen in grote steden, zoals Shanghai en Beijing.”

Kleine steden, en het platteland zijn volgens Zhang veel gevaarlijker, omdat zelfs veel automobilisten er geen benul van verkeersregels hebben. „Op het platteland is het netwerk tussen de overheid en de middenklasse hecht. Het is niet ongebruikelijk om een rijbewijs te ‘regelen’ zonder ooit een enkele rijles genomen te hebben.”

Op Chinese webfora wordt veel gesproken over verkeersongelukken.Toen een jonge, rijke Chinees tijdens een straatrace een voetganger doodde sprak het hele land er schande van. „Dit veroorzaakt zo veel woede onder de bevolking, dat de pers het niet langer kan negeren”, aldus Zhang. Waar de staatsmedia berichtgeving over ongelukken eerst beperkten tot de plaats en het aantal doden, wordt er nu uitgebreid gesproken over de schuldvraag, en de sociale omstandigheden van de betrokkenen.

De autoriteiten hebben allerlei campagnes ten behoeve van de verkeersveiligheid aangekondigd, onder andere voorlichting op de basisscholen. De overheid hoopt het aantal ongelukken omlaag te krijgen door quota in te stellen: provincies die tien procent minder dodelijke ongelukken per jaar weten bereiken krijgen een beloning.

Maar het sterkste signaal is misschien wel de doodstraf die Sun Weiming afgelopen maand onverwacht kreeg voor het veroorzaken van een dodelijk ongeval. Het was de eerste keer dat een verkeersongeluk als een misdrijf bestraft werd. Veel Chinese advocaten bezien deze ontwikkeling kritisch. „Dit zal niet leiden tot de gewenste daling van ongelukken”. aldus de advocaat Zhang Peihong in Shanghai. „De ongelukkige jongen wordt gebruikt als een waarschuwingsbord, net zoals we modelarbeiders als positieve rolmodellen hebben.” Volgens de advocaat ligt de oplossing van alle verkeersproblemen bij een striktere naleving van de wet. „Alles staat al op papier. Helmen, alcohol, rijbewijzen. Alles”.