Van de Egyptenaren drinkt 40 procent vuil water

Gebrek aan schoon water is een van de meest dringende problemen van Egypte. Corruptie, vervuiling en verspilling zijn oorzaken.

Het was feest toen de waterleiding twee maanden geleden eindelijk was aangesloten. Voor het eerst hadden alle huizen in het Egyptische boerendorp Al-Barada in het gouvernement Qalyubeiya ten noorden van Kairo stromend water. Nooit meer hoefden de vrouwen water te halen bij de tankwagen die dagelijks het gehucht binnenreed. „Plotseling kwam schoon water uit de kraan”, vertelt onderwijzer Yasser. De vooruitgang in het stoffige plaatsje met 50.000 inwoners werd uitbundig gevierd. Totdat de mensen ziek werden. Het drinkwater bleek vervuild met rioolwater.

Meer dan duizend inwoners zijn nu besmet met tyfus. „Die waterleiding heeft niets dan ellende gebracht”, aldus Yasser.

Het gebrek aan veilig drinkwater en rioolwaterzuivering is een van de meest dringende problemen in Egypte, meldt het jaarlijkse rapport van de ontwikkelingsorganisatie van de Verenigde Naties (UNDP). Er is een „sluimerende noodsituatie”. Naar schatting 17.000 Egyptische kinderen sterven elk jaar door diarree en uitdroging als gevolg van besmet water. In de steden is weliswaar 82 procent van de huishoudens aangesloten op de riolering, maar daarbuiten is dat slechts bij 24 procent het geval. De Wereldbank en andere internationale donoren verstrekken honderden miljoenen euro’s om de watervoorzieningen uit te breiden, maar ondertussen bezwijkt de bestaande infrastructuur aan overbelasting.

De tankwagens, zowel van het leger als van islamitische welzijnsorganisaties, zijn terug in de onverharde hoofdstraat van Al-Barada. Tientallen vrouwen verdringen elkaar in de modder met hun jerrycans, emmers en stalen potten. Een tot aan de rand gevulde container wordt van het hoofd van een vrouw gestoten. Een scheldpartij breekt uit. „Het is mensonterend. Ik heb me al twee weken niet gewassen”, zegt Yasser. „Ook niet met grondwater, want niemand vertrouwt het nog.”

Hoe het heeft kunnen gebeuren, is niet helemaal duidelijk. Volgens Gamal Yehi, de advocaat die de belangen van de bewoners behartigt, is het een typisch gevolg van de corruptie die het hele land teistert. Goede plannen worden slecht uitgevoerd met goedkope materialen door onbetrouwbare aannemers en een incompetente overheid. „Ze verdelen het geld onderling over de rug van het volk”, zegt hij in een achterafstraatje buiten het zicht van de politie die hem heeft verboden met de pers te praten.

Dat het grondwater in Al-Barada verontreinigd is, is geen wonder. De drainagekanalen die afvalwater naar de Nijl moeten afvoeren zitten hopeloos verstopt met vuilnis dat er door de dorpelingen wordt ingestort. Het water is veranderd in stinkende zwarte drab.

Elders in Egypte is het niet anders. Ook de Nijl, die voorziet in ruim 85 procent van de behoefte, is ernstig verontreinigd. Jaarlijks verdwijnt 550 miljoen kubieke meter industrieel afvalwater in de rivier. Daarnaast loopt 2,5 miljard kubieke meter drainagewater van de landbouw – vervuild met pesticiden en kunstmest – in de Nijl. Hoeveel onbehandeld rioolwater er in de rivier terechtkomt is niet bekend.

Bij gebrek aan alternatief drinkt bijna 40 procent van de bevolking verontreinigd water, blijkt uit een recente studie van het Nationale Onderzoekscentrum. Dat verklaart mede waardoor Egypte wereldwijd een van de hoogste percentages nieraandoeningen kent, aldus het rapport.

Egypte is een geschenk van de Nijl, zou de Griekse geschiedschrijver Herodotus gezegd hebben, maar water is in Egypte schaars geworden. Door de groeiende bevolking – 80 miljoen inwoners, naar verwachting 120 miljoen in 2050 – overtreft de vraag het aanbod in steeds ernstiger mate. Nu al is er slechts 860 kubieke meter water beschikbaar per hoofd van de bevolking per jaar, aanzienlijk minder dan de internationaal gehanteerde waterarmoedegrens van 1.000 kubieke meter. Onlangs waarschuwde de regering dat het aanbod zal dalen tot 582 kubieke meter in 2017.

Kairo staat erop dat de toevoer vanuit de bovenstroomse landen onaangetast blijft. Een verdrag tussen Egypte en Soedan uit 1959 bepaalt dat Egypte jaarlijks recht heeft op 55,5 miljard kubieke meter. Dat water wordt bijna allemaal gebruikt en hergebruikt. Slechts een fractie stroomt de Middellandse Zee in om te voorkomen dat de rivier in het noorden verzilt.

Daarom voelt Kairo zich bedreigd wanneer de zuidelijk gelegen landen, met name Ethiopië vanwaar 85 procent van het Nijlwater uiteindelijk Egypte binnenstroomt, meer water willen gebruiken. Het aftappen van Nijlwater ten nadele van Egypte zou volgens wijlen president Sadat gelden als oorlogsverklaring. Dat dreigement is door president Mubarak nooit expliciet geuit, maar de verhoudingen tussen Egypte en Soedan enerzijds en de bovenstroomse landen anderzijds zijn onlangs weer sterk verslechterd.

De onderhandelingen in het kader van het ‘Nile Basin Initiative’ liepen onlangs vast. Het overleg werd in 1999 gestart „om de rivier gemeenschappelijk te ontwikkelen en vrede en veiligheid in de regio te waarborgen”, aldus de beginselverklaring. Maar vorige maand liep de laatste sessie uit op een scherpe woordenwisseling. „Het maakt niet uit wat zij vinden, alleen onze mening telt”, zei de Egyptische minister voor Water en Irrigatie naderhand. Het overleg wordt over vijf maanden voortgezet wanneer de gemoederen wat zijn bedaard.

Terwijl Kairo het oude quotum onaangetast wil houden en liefst meer water krijgt, willen de zuidelijker gelegen landen juist af van een Brits koloniale bepaling uit 1929 die Egypte een vetorecht geeft over grootschalig gebruik van Nijlwater in bovenstroomse gebieden. Kairo maakt bijvoorbeeld bezwaar tegen de bouw van hydro-elektrische dammen voor het opwekken van waterkracht en de aanleg van irrigatiekanalen voor grootschalige landbouw.

Ondanks de crisis is de Egyptische bevolking niet zuinig met water. Door verspilling gaat veel water verloren, volgens de Wereldbank het gevolg van de te lage prijs die wordt gevraagd. Egyptenaren moeten veel zuiniger zijn, waarschuwde Catarina de Albuquerque, een door de VN aangestelde afgezant, twee maanden geleden tijdens een bezoek.

Het meeste water wordt in de landbouw gebruikt. Door inefficiënte irrigatiesystemen gaat 85 procent van de waterconsumptie op aan de bevloeiing van gewassen. En dat is niet eens genoeg. Door de ongelijke verdeling van het water zien veel boeren zich gedwongen onbehandeld rioolwater af te tappen voor hun gewassen. De minister van Landbouw heeft afgelopen week aangekondigd alle groente en fruit te vernietigen die met rioolwater zijn geteeld.

„Ik kan niet anders”, zegt Shabaan Said in het gehucht Al-Gomhureiya in de Fayoum ten zuidwesten van Kairo. Leidingwater komt hier niet en het opgepompte grondwater is ernstig verontreinigd. Net als veel dorpsgenoten heeft de 55-jarige maisboer een nieraandoening. Een islamitische welzijnsorganisatie heeft vorig jaar een kleine waterzuiveringsinstallatie aan de rand van het dorp neergezet. Elke dag zetten vrijwilligers de kraan twee uur lang open zodat de inwoners water kunnen halen. „Zoveel water heeft dit land en dan komen we toch bijna om van de dorst”, zegt Shabaan Said. „Dat is toch onbegrijpelijk?”