Zou je nog jezelf zijn na een hersentransplantatie?

Toen Ricardo Geraerds Thesingh uit Zwolle met wat vrienden laatst een biertje dronk, kregen ze een theoretische discussie. Stel dat je je hersenen zou kunnen laten transplanteren: ben je dan nog jezelf in een ander lichaam?

Het enige wezen dat het antwoord uit eigen ervaring kent, was een resusaapje dat op 14 maart 1970 onthoofd werd en een ander lichaam kreeg. Na een operatie van 18 uur in Cleveland, Ohio onder leiding van dokter Robert J. White opende het beestje zijn ogen en smakte wat, met bloed in zijn mond. Onderzoekers omschreven de aap als „gevaarlijk, strijdlustig en erg ongelukkig” – naar verluidt probeerde het een van hen in de vingers te bijten. Zo leefde het aapje nog zeven dagen.

Of het dier vóór de operatie ook al chagrijnig was, is ons niet bekend. Het lijkt een vrij natuurlijke reactie als je ontwaakt tussen stevige hoofdklemmen en in een vreemd lichaam dat geheel verlamd is, omdat het ruggenmerg niet is aangehecht.

Hersenen als een walnoot uit een schil wippen en een tweede leven geven in een ander schedel is medisch gezien pure sciencefiction. „Bij Parkinsonpatiënten worden wel gezonde hersencellen van embryo’s getransplanteerd om dode hersencellen te vervangen”, zegt Dick Swaab, hoogleraar neurobiologie aan de Universiteit van Amsterdam. „Maar dat is om de motoriek van de patiënt te verbeteren. Van een effect op het karakter is dus niets te zeggen.”

Na verwijdering van wat hersenweefsel wegens zwaar letsel of een tumor willen patiënten nog weleens bijkomen als hele andere personen, vertelt Wimar van den Brink, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Neurochirurgie. „Ongeduriger, bijvoorbeeld, en vaak iets minder capabel dan voorheen.”

Hoezeer mensen veranderen, hangt af van de hoeveelheid en de locatie van het verwijderde weefsel. Stoot vooral niet te hard je voorhoofd. Recht daarachter huist de frontale kwab die onder meer ons sociale gedrag, inschattingsvermogen en zelfcontrole aanstuurt.

Van den Brink: „Daar zit je ‘ik’.”

Swaab: „En niet in je hart.”

Eppo König

Bekijk twee filmpjes over het resusaapje via nrcnext.nl/links