Vechtmarkt: de stageplaats

Na de zomervakantie wordt een forse stijging van de werkloosheid verwacht. Onder jongeren is die nu al ruim twee keer zo hoog als het landelijk gemiddelde.

Sinds ze bij een reclamebureau in Eindhoven werd ontslagen, is Krit Schouten (28) al zes maanden werkloos. Zestig sollicitatiebrieven schreef ze in de tussentijd, zonder resultaat. Toen besloot ze het roer om te gooien: ze gaat eerst verder leren. Daarvoor maakt ze gebruik van een nieuw middel, de ‘opleidingscheque’ van minister Donner.

„Ik zat flink in de rats. Hoe moest ik de studie betalen? Ik vond zelfs geen parttimebaan’’, zegt Schouten. „Nu kan ik in september in elk geval met mijn opleiding beginnen.” Sociaal pedagogische hulpverlening gaat ze doen. Met de opleidingscheque van 2.000 euro heeft ze voorlopig genoeg geld om de inschrijvingskosten te betalen en boeken te kopen.

Zo’n 102.000 jongeren in Nederland hebben geen baan. Dat is 11,4 procent van de beroepsbevolking, ruim twee keer zoveel als de totale werkloosheid, die 4,8 procent bedraagt. De werkloosheid onder jongeren is de afgelopen maanden het sterkst gestegen.

Vergeleken met de meeste Europese landen is de jeugdwerkloosheid in Nederland relatief laag. Het aantal werkloze jongeren in de 27 landen van de Europese Unie is volgens het Europese statistische bureau Eurostat opgelopen tot 18,3 procent.

In werkelijkheid is de jeugdwerkloosheid in Nederland veel hoger, stelt directeur Wiemer Salverda van het Instituut voor Arbeidsstudies van de Universiteit van Amsterdam. „De werkloosheid onder jongeren is ernstiger dan tot nu toe wordt aangenomen. Veel jongeren in Nederland hebben slecht betaalde kleine parttimebaantjes. Daardoor vertekenen ze het werkloosheidscijfer neerwaarts, omdat ze nog geen serieuze fulltimebaan willen.”

Volgens zijn berekeningen kwam de jeugdwerkloosheid in 2008 al uit op 13,5 procent. Dit cijfer zal na de zomervakantie flink stijgen, doordat dan een grote groep schoolverlaters de arbeidsmarkt op komt. Om te voorkomen dat jongeren langdurig aan de kant komen te staan, heeft het kabinet in mei 250 miljoen euro extra beschikbaar gesteld voor een plan van aanpak om 10.000 leerlingen van het mbo, die een slecht perspectief op de arbeidsmarkt hebben, over te halen langer op school te blijven.

[Vervolg Werkloosheid: pagina 13]

Bedrijven die banen schrappen hebben ook geen stageplaatsen

[Vervolg Werkloosheid van pagina 1]

Het kabinet streeft ernaar dat 150.000 stage- of leerwerkplaatsen beschikbaar komen om jongeren hun opleiding te kunnen laten afronden. De vereniging Colo, waarin 17 kenniscentra voor het beroepsonderwijs en het bedrijfsleven samenwerken, moet dat tot stand zien te brengen. „Maar of we dat redden, is zeer de vraag”, zegt Ben Rijgersberg, directeur van Colo. „Vele tienduizenden jongeren dreigen gedupeerd te raken omdat er geen stageplaatsen of leerplekken in bedrijven zijn.” Dat is gebleken uit een rondgang langs 40 bedrijfstakken, van de kappersbranche tot het transport en de bouw- en meubelbranche, die Rijgersberg de afgelopen weken heeft gemaakt.

Het aantal stage- en leerplekken dat bedrijven beschikbaar kunnen stellen neemt volgens hem fors af als gevolg van de economische recessie. „Er is een vechtmarkt ontstaan om stageplekken”, zegt Rijgersberg. De effecten van de crisis worden volgens hem nu goed zichtbaar. „Bovendien zien we een explosieve groei van de aanmeldingen van studenten voor het mbo en hbo-onderwijs, waardoor er aanzienlijk meer stageplekken nodig zijn.” Als bedrijven gedwongen zijn banen te schrappen, is het gevaar volgens hem groot dat ze geen leer- en stageplekken meer beschikbaar stellen.”

Hij schat dat zeker 30.000 van de 170.000 mbo-jongeren die een leer-werktraject volgen, hun opleiding niet kunnen afmaken. Deze groep heeft dubbel pech want ze raken hun baan kwijt en zijn gedwongen hele dagen naar school te gaan om hun diploma te halen. „Dat is extra zorgelijk omdat juist deze jongeren liever leren op de werkplek dan dat ze een theoretische opleiding volgen”, zegt Rijgersberg. Zodra zij werkloos worden omdat hun leerplek wordt geschrapt, staan ze op straat.

Rijgersberg denkt ook dat het heel moeilijk zal zijn om de normale stageplaatsen te vinden voor 50.000 jongeren die een fulltime beroepsopleiding volgen. En dan zijn er nog 25.000 leerlingen die van het vmbo afkomen. Volgens de Wet Investeren in Jongeren (WIJ) hebben jongeren die na drie maanden nog geen werk hebben gevonden, recht op een baan, een stage of meester-gezelplek. Het kabinet wil zo ook voorkomen dat jongeren tot 27 jaar in de bijstand terecht komen. De Colo-directeur heeft er na zijn rondgang een hard hoofd in dat dit realiseerbaar is.

Gelukkig zijn er diverse branches, zoals de metaal en techniek, die inmiddels ongeschoolde werknemers op bijscholingscursus sturen, zodat de opengevallen plekken tijdelijk door jongeren kunnen worden bezet. Dat zou op grotere schaal moeten gebeuren. „Als er geen extra maatregelen komen, staan binnen enkele maanden vele tienduizenden jongeren extra werkloos langs de kant”, zegt Rijgersberg. Dan loopt de werkloosheid onder jongeren alsnog op tot de 150.000 die het kabinet met het plan van aanpak juist hoopt te voorkomen. „Wij zijn bezig hard voor stages en leerplekken te knokken. Maar wij kunnen geen werk scheppen. Dat moeten de bedrijven echt zelf doen.”

Een van de extra maatregelen van het kabinet is de opleidingscheque waar de werkloze Krit Schouten nu een beroep op doet. Minister Donner (Sociale Zaken, CDA) en staatssecretaris Jetta Klijnsma (PvdA) hebben dit middel ingezet om de snel oplopende jeugdwerkloosheid te bestrijden.

De regio Zuidoost-Brabant wordt met z’n maakindustrie (vrachtwagenfabrikant DAF, elektronicaconcern Philips, metaalbedrijf VDL) extra zwaar getroffen. De officiële werkloosheid is er met 6,6 procent hoger dan in de rest van het land. Dat was nog hoger geweest als niet zo’n 10.000 werknemers in met name de industrie deeltijd-WW hadden gekregen.

Eindhoven laat het er niet bij zitten. Wethouder Hans-Martin Don van Sociale Zaken heeft alle 21 wethouders in de regio, van Helmond tot Deurne, aangespoord de komende weken iedereen bij bedrijven, opleidingscentra en ROC’s te benaderen. „We willen massaal in mensen investeren. Als er geen baan is, moeten ze naar school. Als we niets doen, loopt de werkloosheid onder jongeren in Zuid-Oost Brabant de komende maanden zo snel op als koorts. Dat laten we niet gebeuren”, aldus Don.