Vogels in gevaar door ziekte 'het geel'

Bij zangvogels in Oost-Nederland is een kwaadaardige variant van de vogelziekte ‘het geel’ vastgesteld. De eencellige Trichomonas gallinae veroorzaakt bij deze vogels een geel abces in de keel, waardoor de dieren meestal binnen vier dagen sterven door honger of ademnood. In het westen van Duitsland stierven de afgelopen maanden al zeker tienduizend zangvogels aan deze variant van de ziekte.

„Zeer waarschijnlijk gaat het hier om een geheel nieuwe stam van deze bij vogelkenners bekende eencellige”, zegt Hugh Jansman van Alterra, het toegepast onderzoeksinstituut van de Wageningen Universiteit. Alterra onderzoekt momenteel samen met de faculteit diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht de identiteit en kracht van de eencellige.

Het geel is niet nieuw in Nederland. De ziekte komt in milde vorm voor bij de helft van de rotsduiven, en volièrehouders zijn er al jaren mee bekend. Tamme duiven worden ertegen behandeld met antibiotica of gevaccineerd. Dat is bij wilde vogels ondoenlijk. De infectie is voor zover bekend niet overdraagbaar op de mens.

Het geel werd rond 1500 voor het eerst beschreven in de valkerij, maar kwam tot 2002 niet bij wilde zangvogels voor. De uitbraak is de hevigste ooit beschreven onder zangvogels. Het zijn vooral groenlingen die elkaar aansteken, via direct contact of door het opeten van door soortgenoten opgebraakt voedsel.

Officieel is de ziekte pas vastgesteld bij twee groenlingen, uit Vriezenveen en Winterswijk, maar Jansman denkt dat de epidemie al verder door het land verspreid is. Na een oproep gisteren in het radioprogramma Vroege Vogels kwamen al 66 meldingen van 101 dode vogels binnen bij Vogelbescherming Nederland, waaronder één uit het Utrechtse Bunnik. Dit waren onder andere 43 groenlingen, 25 merels en twee Turkse tortelduiven. Jansman: „We onderzoeken nu in welke gevallen het om het geel gaat en monitoren hoe de ziekte zich verspreidt.”

Hoewel er niet direct vogelsoorten met uitsterven worden bedreigd, verwacht Jansman dat de populatie groenlingen, nu 50.000 tot 100.000 broedparen, stevig terugloopt. „Ze sterven bij bosjes.”

De Vogelbescherming vraagt mensen melding te maken van dode of in ademnood verkerende vogels en voederbakjes goed schoon te houden. De organisatie verwacht dat de herfst een einde zal maken aan de ziekteverspreiding.