Er zijn schrijvers uitgejouwd om minder

Tom Rob Smith: Kind 44 Uit het Engels vertaald door Irving Pardoen Anthos, 438 blz. € 12,50

Het is een volstrekt ongeloofwaardig feit dat wij Nederlanders in de zomervakantie – wanneer de temperatuur in ons land acceptabel is – massaal naar het zuiden trekken, om op meubilair met de ergonomische kwaliteit van een gemiddelde badkamertegel meer te lezen dan onder zoveel aangenamer omstandigheden in de rest van het jaar. Het enige wat we eigenlijk goed doen, is dat we tijdens de meest ontspannen weken van het jaar spannende boeken lezen. Boeken waarin waarheid en waarschijnlijkheid voortdurend met elkaar op gespannen voet staan. Voor deze zomer is Kind 44 van Tom Rob Smith een aanrader.

Deze jonge scenarioschrijver waagde zich tegen alle adviezen in aan een thriller over het Stalinisme, die hem in een klap wereldberoemd en financieel onafhankelijk zou maken. Het boek heeft alles in zich om als ongeloofwaardig en overdreven spectaculair te worden afgedaan: een maatschappij waarin een man moet kiezen tussen het vermoorden van zijn vrouw en het laten vermoorden van zijn ouders, waarin intimiteit verdacht is en geluk verboden – er zijn schrijvers uitgejouwd om minder.

Kind 44 is echter gebaseerd op ware feiten die Smith (tien jaar oud toen de Berlijnse muur viel) onder andere ontleende aan Solzjenitsyn. Alleen onze gids door de communistische heilsstaat, de bijzonder ambitieuze KGB-agent Leo Demidov, boetseerde hij zelf. Modelburger Leo martelt zonder enig moreel probleem verraders van het Sovjetideaal en stuurt ze vervolgens door naar de vernietigingsafdeling van Loebjanka, het hoofdkwartier van de geheime dienst.

Het duurt een tijd totdat Leo beseft dat de werkelijkheid weleens anders in elkaar zou kunnen zitten dan hij heeft geleerd. En hij begrijpt onmiddellijk dat hij het uit zijn hoofd moet laten om daarvan iets te laten merken. De belangen van de USSR en de Partij zijn namelijk zo groot dat de staatsmachine hem zal vermorzelen zodra hij uit de pas loopt. Toch waagt hij te twijfelen aan de Sovjet-leerstelling dat er in de ideale samenleving geen moordenaars bestaan. De bewijzen dat er een seriemoordenaar werkzaam is, stapelen zich namelijk op, al worden ze alom ontkend. Leo gaat op jacht naar de man voor wie de Rostov Ripper model stond. Ongeloofwaardig en toch historisch verantwoord. Kind 44, het voorbeeldige resultaat van research en verbeeldingskracht, vormt vermoedelijk de beste preventie tegen goelagontkenners.

Gert Jan de Vries