'Vogelnest is een totale catastrofe geworden'

Een jaar na de Olympische Spelen is het hergebruik van de sportaccommodaties het grootste zorgenkind van de stad Peking. „De stroom toeristen is natuurlijk eindig.”

Chinezen bij het Vogelnest in Peking, een jaar na de Olympische Spelen. Het olympisch stadion is een van de accommodaties die niet rendeert, zegt de Belg Gilbert van Kerckhove, de hoogste raadgever van het olympisch organisatiecomité BOCOG. Foto AFP TO GO WITH Oly-2008-CHN-1year-sports, by Robert J. Saiget Chinese residents enjoy an evening out on the Olympic Green with the state of the art National Stadium or better known as the "Bird's Nest", in Beijing on August 2, 2009. A year after the Beijing Olympics, reminders of the Games' physical impact are visible throughout the capital, but so are signs of the many ways in which the Olympics could not change China. AFP PHOTO/GOH CHAI HIN AFP

Gilbert van Kerckhove houdt kantoor in Sanlitur, de uitgaanswijk van Peking. Vanuit zijn werkkamer kun je het Workers Stadion zien waar Argentinië en Nigeria vorig jaar de finale speelden van het olympische voetbaltoernooi. Foto’s en erelintjes getuigen van zijn roem en status in China. Van Kerckhove was de hoogste raadgever van het olympisch organisatiecomité (BOCOG) en de stad Peking en stond aan de basis van het consortium dat het prestigieuze olympisch stadion, het Vogelnest, en het hypermoderne zwemstadion bouwde.

De Chinezen noemen hem Lao Fan. Fan is een verkorting van zijn familienaam en Lao staat voor oud en wijs. Van Kerckhove is ingenieur en richtte in 1999 zijn eigen consulting- en lobbybedrijf Strategy4China op dat hij samen met zijn Chinese vrouw Bin Sun bestiert. Hun voornaamste klant is de stad Peking.

De Belg heeft het ook een jaar na de Spelen nog razend druk met zaken, vergaderingen over het economische stimuleringspakket van de overheid en zijn adviseurschap voor verschillende districten in Peking. Lao Fan staat bekend om zijn grote mond. „De Chinezen weten ook dat ik ze niet naar de mond praat. Als er iets niet deugt, zeg ik het direct.”

Peking had in 2001 de Spelen toegewezen gekregen maar geld voor de grote olympische accommodaties was er niet. Toen kwamen ze bij Van Kerckhove met twee vragen: hoe kunnen we aan geld komen om die stadions te bouwen en hoe kunnen we ervoor zorgen dat de gebouwen ook na de Spelen nog renderen?

Van Kerckhove: „Ik zei van meet af aan dat het geld voor het Vogelnest er zou komen, maar dat ik geen investeerders kon vinden voor een zwemkom. Uiteindelijk hebben we overzeese Chinezen zoals multimiljonair Li Keshang bereid gevonden om de Waterkubus te financieren.”

Voor de financiering van het stadion had Van Kerckhove als oplossing privaatpublieke samenwerking. Dat was in China niet eerder vertoond. Peking vond het een schitterend idee. Lao Fan legde contacten met buitenlandse bedrijven en ambassades. En het geld kwam er. Zorgen dat de stadions niet als relikwieën ongebruikt verkommeren was zijn tweede opdracht. Daarin is hij niet helemaal geslaagd, vindt hij, maar hij heeft er ook geen invloed meer op.

Het naolympisch gebruik van de accommodaties is het zorgenkind voor de stad. Het Vogelnest wordt dertig jaar lang beheerd door drie bedrijven die samen een consortium vormen. Daarna gaat het exploitatierecht naar de overheid die de helft van de bouwsom in één keer op tafel legde.

Voorlopig rendeert het Vogelnest niet, zegt Van Kerckhove. De exploitatie en onderhoudskosten van het stadion bedragen rond de 17 miljoen euro per jaar. Het consortium probeert geld te verdienen met het verkopen van kaartjes aan toeristen. Guoan, het voetbalteam van Peking, is niet goed genoeg voor elke week een vol stadion. Popconcerten kunnen voor de helft van de prijs plaatsvinden in het vlakbij gelegen Workers Stadion. Van Kerckhove: „Ze hebben niet geluisterd naar mensen zoals ik. Het Vogelnest is een totale catastrofe geworden. Maar ook het indoorgymnasium, het Olympic Park en het conventiecentrum lopen niet goed. En het waterpark in Shunyi is een totale grap. Maar ze zullen er op den duur wel een bestemming voor vinden.”

Lao Fan stelde voor het voorbeeld van het Stade de France in Parijs te volgen. „Er komen nu dagelijks wel zesduizend toeristen, maar die stroom toeristen is natuurlijk eindig”, zegt hij lachend. „Het Vogelnest zoekt sponsors die de naam van het stadion willen kopen. Onder andere Coca-Cola is in de race. Maar de tijd is daarvoor nog niet rijp. ‘We willen niet de indruk wekken dat we onze ziel aan het buitenland verkopen’, zegt de stad.”

Volgens een onlangs verschenen rapport van de Nationale Rekenkamer heeft China met de Spelen 120 miljoen euro winst geboekt. Kloppen die cijfers? Van Kerckhove: „Er zijn nogal wat misverstanden. De ene dag zegt Peking dat er 35 miljard dollar is uitgegeven aan de Spelen en de andere dag dat de stadions rond de 1,7 miljard dollar hebben gekost. Van die 35 miljard heeft Peking de stad gemoderniseerd, maar geen cent was natuurlijk bedoeld voor de Spelen.”

Volgens Van Kerckhove is nog eens 181 miljard dollar gebruikt voor het ontwikkelen van elf satellietsteden, bedoeld om de druk op Peking te verminderen. Van Kerckhove: „Al deze cijfers hebben niets te maken met het officiële budget van BOCOG van 2,5 miljard euro waarop de winstcijfers zijn gebaseerd. Alleen de kosten van tijdelijke accommodaties zoals de roeibaan of het beachvolleybalstadion zijn door BOCOG betaald. Het aanpassen en gebruik van bestaande accommodaties is betaald door bedrijven, universiteiten of consortiums. BOCOG heeft ook inkomsten gegenereerd uit tv-rechten, sponsors en de merchandising van olympische mascottes. Maar in feite zijn die winstcijfers artificieel. En de 1 miljard euro die is uitgegeven aan de beveiliging vind je niet terug in de cijfers. Ik schat dat de Spelen al met al zo’n 7 miljard euro hebben gekost.”

De slecht renderende accommodaties daargelaten hebben de Spelen volgens Van Kerckhove zeker een positief effect gehad. „De bedoeling was de wereld te tonen waar China toe in staat is. Alle vernederingen uit het verleden moesten worden afgeschud. De Spelen hebben dan ook de volledige steun gekregen van de man in de straat. Het ging om de eer van het land. Peking wilde alleen de tv-kijkers laten zien hoe geweldig China is. Voor buitenlandse bezoekers was het simpelweg te moeilijk om een visum te krijgen.”

Peking gaf naar schatting 35 miljard euro uit aan infrastructuur en de veelbesproken luchtkwaliteit, maar volgens een onderzoek van het gezaghebbende tijdschrift Environmental Science and Technology hebben de investeringen beperkt effect gehad. Sociaal gezien is er wel wat bereikt volgens Van Kerckhove. „Door de Spelen hebben de Chinezen direct kennis kunnen nemen van democratische westerse waarden als vrijheid van meningsuiting en persvrijheid. De discussie over het onvermogen van China om met het buitenland te communiceren gaat door. Dit alles heeft gezorgd voor een toegenomen zelfvertrouwen. De stad en de mensen zijn er beter van geworden.”

Volgens een onderzoek van de Bank van China nam de economie van de gastlanden van negen van de twaalf olympische edities af met 0,4 tot 2,5 procent. De gemeente Peking rapporteerde vorige maand een groei van negen procent. Een belachelijk hoog percentage, zegt Van Kerckhove. Want hoewel er veel is geïnvesteerd in infrastructuur en constructie gingen fabrieken vanaf juni dicht en bleven toeristen weg. Na de Spelen diende de financiële crisis zich aan. Ook het melkschandaal, en de Mexicaanse griep deden de economie geen goed. „Alle nieuw gebouwde hotels staan leeg en ook de horeca loopt niet al te best. Logisch, geen enkele andere postolympische stad zou tegen deze crisis bestand zijn geweest.”