Digitale kijker kiest z'n eigen tv-recept

Ruim vier miljoen Nederlandse huishoudens kijken digitale televisie. Maar wat doen ze ermee? Kabelaars UPC en Ziggo hebben hun hoop gevestigd op de interactieve tv-kijker.

Het complete NPO-archief Computercentrum NPO Mediapark Hilversum: 60 TB met alle afleveringen van Uitzending Gemist Foto NRC H'Blad Maurice Boyer 28-7-2009 Boyer, Maurice

De zomer mag dan de saaiste periode voor de tv-kijker zijn, kabelmaatschappijen UPC en Ziggo grijpen de stille maanden aan om hun tv-abonnementen ingrijpend uit te breiden. Ziggo begon deze maand met zijn campagne voor het lang uitgestelde interactieve tv-abonnement. Net als UPC biedt Ziggo nu een settopbox aan die dient als digitale videorecorder, met de mogelijkheid om live televisiebeelden te pauzeren.

Ook zit er in het pakket een elektronische programmagids om eenvoudig uitzendingen op te nemen. Maar het belangrijkste element is het video on demand-gedeelte. Daarmee kunnen kijkers recente programma’s van de publieke omroepen terugkijken (zoals bij Uitzending Gemist via internet), met hun afstandsbediening struinen door een database van oude tv-series en films, of tegen betaling actuele films bestellen. Kortom: de interactieve tv-kijker bepaalt zelf wat hij voorgeschoteld krijgt en trekt zich weinig tot niets aan van het reguliere aanbod.

UPC, dat iets minder dan twee miljoen klanten heeft, zet in op interactieve tv. Vorige week kondigde de kabelaar een nieuwe samenwerking aan met RTL. Vanaf oktober kunnen UPC-abonnees gebruik maken van RTL Gemist en tegen betaling eerder kijken naar afleveringen van tv-series.

De samenwerking met RTL dient als test voor de kabelnetten die Liberty Global elders in Europa, Chili en Japan exploiteert. „Het is de eerste keer dat we op deze manier met een tv-station samenwerken”, zegt John Malone. Hij is de baas van Liberty Global, de eigenaar van UPC. De Amerikaanse mediamagnaat en multimiljardair was in Nederland om de samenwerking met UPC te bekrachtigen. „De tv-zenders moeten samenwerken met kabelaars. Hun marktaandeel krimpt omdat het zenderaanbod groeit in het digitale tv-pakket. Ze moeten op zoek naar nieuwe kijkers en nieuwe bronnen van inkomsten.”

Voor UPC is uitbreiding van de digitale pakketten noodzakelijk: analoge klanten beginnen over te stappen naar goedkope concurrenten als Digitenne van KPN. Digitale klanten leveren UPC 90 procent meer omzet op dan analoge kijkers, blijkt uit de kwartaalcijfers die Liberty Global deze week publiceerde.

RTL is nog met UPC aan het onderhandelen. Vast staat dat RTL via UPC previews gaat bieden. Dat is succesvol gebleken bij Telenet, de Belgische kabelaar waarin Liberty Global een belang heeft. Belgische kijkers betalen bijvoorbeeld een euro extra om eerder te kunnen kijken naar een tv-serie.

Video on demand lijkt ook een uitkomst voor de filmindustrie, die door de populariteit van illegaal gekopieerde films op internet gedwongen wordt de distributiemethoden aan te passen. Volgens Marcel Nijhoff, commercieel directeur van Ziggo, zijn de grote filmstudio’s happig om video on demand-deals te sluiten met kabelmaatschappijen. „Het is een stuk eenvoudiger onderhandelen. Bovendien geven verschillende filmmaatschappijen hun video on demand-primeur al tegelijk vrij met de dvd-verhuur.”

Inmiddels is vier miljoen van de Nederlandse tv-aansluitingen digitaal – dat is ruim de helft van het totaal. Tele2, Canal Digitaal (satelliet) en KPN (voornamelijk Digitenne) zijn digitaal, bij de kabelaars – waar de meeste tv-kijkers zitten – kijkt nog 64 procent analoog. Marcel Nijhof van Ziggo: „In de praktijk blijkt dat je de kijker niet iets door de strot kunt duwen. We zijn al tien jaar bezig met digitale televisie en dat begint nu pas te lopen. Maar interactieve tv gaat een stap verder, het is een nieuwe manier van kijken, die zich door middel van mond-tot-mondreclame moet bewijzen.”

UPC, dat 687.000 digitale kijkers telt, zegt tevreden te zijn over interactieve tv. In een jaar tijd werden er 34 miljoen programma’s opgevraagd en 50 procent van de klanten maakt maandelijks gebruik van de video on demand-dienst. Ziggo is terughoudend met het vrijgeven van cijfers over de early adopters. Nederlands grootste kabelbedrijf, een fusie van Casema, Essent en Multikabel, liep vertraging op omdat het drie verschillende netwerken aan elkaar moest koppelen. Volgens Kamiel Albrecht van onderzoeksbureau Telecompaper zal het interactieve Ziggo-aanbod straks even goed aanslaan als dat van UPC.

Maar wie heeft er nog een kabelmaatschappij nodig als alle Uitzending Gemist-diensten en grote videosites als Youtube gratis via internet beschikbaar zijn? Om maar te zwijgen over het illegale aanbod aan tv-series en speelfilms.

Mediamagnaat John Malone denkt dat consumenten minder snel de noodzaak zullen voelen om online te gaan als de kabelaars een aantrekkelijk alternatief bieden. „In de chaotische wereld van het internet, met honderden miljoenen websites, willen consumenten iemand die bemiddelt en helpt selecteren. Bovendien: gratis is leuk, maar het is geen zakelijk model. Je kunt niet alles met advertenties betalen, vroeger of later moet er geld verdiend worden. Dan heb je een kabelaar nodig die toegang regelt en rekeningen verstuurt.”

Op dit moment zijn de interactieve diensten nog niet perfect en zeker niet compleet, geeft Malone toe. De volgende UPC-settopbox heeft meer weg van een volwaardige computer, met toegang tot externe videobronnen van internet en de multimediabestanden op de eigen computer. Hij noemt het een „leercurve” om hardware, software en aanbod te perfectioneren. „Het duurt even, maar uiteindelijk zullen we dat allemaal naadloos integreren.”

Malone beschouwt random access – kijken wanneer je wilt – als een massaproduct. „De consument wil het, en daar zal de rest van de markt zich op aan moeten passen. Het zal ertoe leiden dat de advertentiestructuur anders wordt. Het is met een digitale recorder eenvoudig om reclames te ontwijken. Ook het zenderaanbod is versnipperd, zodat het aantal kijkers naar reclames kleiner wordt. Maar je kunt nu wel gerichter adverteren: commercials voor sportartikelen tonen aan mensen die sportprogramma’s kijken. ”

Voor UPC-eigenaar Liberty Global is Nederland „de frontlinie”, vanwege de hevige concurrentie tussen de telecommaatschappijen en de kabelaars. De concurrentie groeit volgend jaar als de kabelmaatschappijen hun netwerken open moeten stellen voor andere partijen. De kabelaars morren, omdat ze hun monopolie kwijtraken en liever niet investeren in analoge technieken. Maar het is juist dat analoge signaal waardoor veel tv-kijkers nog bij de kabel blijven: de meeste huishoudens hebben meerdere tv’s. Wie een digitaal pakket betaalt voor de tv in de woonkamer, kan op andere tv’s analoog kijken.

Tele2, dat ook een interactief pakket heeft, zou bijvoorbeeld graag toegang krijgen tot het kabelnetwerk, om analoge tv als extraatje te kunnen aanbieden. KPN is uitgesloten van de kabel, omdat Opta wil stimuleren dat KPN zijn eigen glasvezelnetwerk tot een concurrerende infrastructuur uitbouwt. KPN’s interactieve tv-pakket is nu alleen verkrijgbaar via adsl. Dat heeft een beperkte klantenkring van 60.000 abonnees. KPN verwierf wel 830.000 klanten voor Digitenne, dankzij stevige marketingcampagnes en een abonnementsprijs die eigenlijk verliesgevend is. Digitenne wordt binnenkort duurder en Kamiel Albrecht van Telecompaper verwacht dat KPN de prijzen na 2010 verder zal verhogen tot een tientje per maand. „Ze moeten een keer winst gaan maken.”

Digitenne is niet geschikt voor interactieve diensten of HDTV, uitzendingen met extra hoge beeldkwaliteit. De kabelnetwerken wel, en die zijn vorige maand begonnen met de doorgifte van de publieke netten in high definition . In oktober begint ook RTL met HD-uitzendingen. Hoewel het aanbod groeit, worden de ogen van de tv-kijker maar ten dele verwend: de HD-kanalen zenden nog veel ‘opgewaardeerde’ versies uit van oude programma’s die in standaard kwaliteit werden opgenomen. Dat geldt zeker voor het zomerseizoen, als zelfs de herhalingen van de herhalingen opnieuw van stal worden gehaald.

Overzicht van interactieve tv-aanbod op nrc.nl/hebben