Zonder de wind gaat het niet lukken

Over ruim tien jaar moet eenvijfde van alle energie duurzaam zijn. Dat is één van de doelen van het kabinet. Gaat dat lukken? „Er is ook een culturele verandering nodig.”

Het waait over de vloer, zei zijn vrouw al jaren. Maar haar man, een echte doe-het-zelver, kwam er niet toe de vloer van hun oude huis te isoleren. „Onder de vloer is niet mijn hobby”, zegt Siegfried Jansen uit Enschede. Maar toen de gemeente bewoners onlangs voorstelde een energiescan te laten uitvoeren, hoefde hij niet lang na te denken.

„We doen het”, zegt Jansen in zijn vooroorlogse woning aan de Hengelosestraat. Het energiebedrijf Geas Energiewacht heeft de energiescan inmiddels verricht. Niet alleen de vloer wil Jansen met folie laten behandelen. Ook de spouwmuren worden geïsoleerd met schapenwol. En de enkele ramen in huis worden vervangen door dubbel glas. Zodra het huis is geïsoleerd, krijgt het een energielabel en is het meer waard. De subsidie van de regering heeft Jansen over de streep getrokken. En de gemeente Enschede stelt leningen voor energiebesparing tegen een gunstige rente ter beschikking.

De subsidie voor energiebesparing in woningen en andere gebouwen maakt deel uit van het overheidspakket met crisismaatregelen om de recessie te bestrijden. Een slordige 2 miljard heeft het Rijk extra uitgetrokken voor investeringen in duurzame energie (wind, zon, biomassa, waterkracht).

Het kabinet is ambitieus op het gebied van groene energie en energiebesparing. De doelstellingen zijn hoger dan de Europese. Om de afhankelijkheid van olie en gas te verminderen, moet het aandeel duurzame energie in 2020 stijgen naar 20 procent. Jaarlijks moet gemiddeld 2 procent energie worden bespaard. En de uitstoot van broeikasgassen moet in 2020 met 30 procent omlaag vergeleken met 1990, liefst in Europees verband.

Het kabinet is tevreden met de vorderingen. Dat blijkt uit de balans van het eigen beleid, die in mei op Verantwoordingsdag bekend werd gemaakt. Er is „substantiële voortgang” geboekt op het gebied van duurzame energie en energiebesparing, schrijft het kabinet, dat zelf verwacht de doelen voor 2011 te halen. Al kreeg het programma ‘Schoon en zuinig’ toch een negatieve aantekening, omdat het aandeel biobrandstof in het wegverkeer niet werd gehaald.

Hoewel het aandeel groene energie het afgelopen jaar is gestegen, hoort Nederland tot de achterblijvers in Europa. Het is zelfs een van de minst presterende landen van de Europese Unie, constateerde het internationale adviesbureau PricewaterhouseCoopers eerder dit jaar in het rapport Crisis or not, renewable energy is hot.

Nederland produceert krap 3 procent duurzame energie. De energievoorziening is nog steeds vrijwel geheel afhankelijk van olie en gas. Tegenover landen als Zweden, Finland, Oostenrijk en Portugal steekt Nederland schril af. Deels komt dit door de natuurlijke omstandigheden in deze landen, waar veel waterkracht voorradig is.

„We mogen achteraan hobbelen, maar Nederland is wel bezig met een flinke inhaalslag”, zegt Diederik Samsom, Tweede Kamerlid voor coalitiepartij PvdA. Het afgelopen jaar is het aandeel duurzame energie met 25 procent gestegen tot 3,4 procent. De achterstand komt doordat Nederland pas laat is begonnen te investeren in duurzame energie. Duitsland zette al in de jaren negentig met een duurzamestroomwet fors in op de productie van duurzame energiebronnen. Het land ontketende daarmee een groene industriële revolutie. Door de grote vraag naar windmolens, zonnepanelen en warmtepompen is een geheel nieuwe duurzame industrietak ontstaan. Het aandeel groene energie is met 8,6 procent ruim het dubbele van dat in Nederland.

Dat wil minister Maria van der Hoeven (Economische Zaken, CDA) ook wel. Een grootscheepse Green New Deal laat nog op zich wachten. Maar ook in Nederland is ‘groen’ in opmars. Het kabinet heeft de belangrijkste subsidieregeling (Stimulering Duurzame Energieproductie) in het aanvullend beleidsakkoord (het crisispakket) fors verhoogd. Daardoor is dit jaar 2,5 miljard euro extra beschikbaar voor investeringen in wind op zee. Zuiniger rijden wordt fiscaal aangemoedigd. Vorige maand is extra subsidie uitgetrokken voor de schone elektrische auto. Kleinere bedrijven die in milieuvriendelijke technologie investeren kunnen bij de minister voor extra geld aankloppen. En vorige week kregen drie Duitse bedrijven het groene licht om ten noorden van Schiermonnikoog drie windmolenparken aan te leggen.

Ook willen meer mensen hun eigen huishouden vergroenen. De subsidieregeling voor zonnepanelen was in april in één dag vele malen overtekend zodat geloot moest worden. 2.446 particulieren kunnen nu zonnepanelen gaan plaatsen. In steden zoals Utrecht, Groningen en Enschede zijn bewoners op wijkniveau actief om met zonne-energie warm water en stroom op te wekken. Kamerlid Kees Vendrik (GroenLinks) pleit ook voor subsidie voor miniwindmolens op daken.

Het grote rendement moet van windenergie op zee komen. Daarom heeft het kabinet besloten de doelstelling van wind op zee te verdubbelen naar een productiecapaciteit van 950 megawatt. Maar daarmee blijft het kabinet nog altijd „mijlenver” verwijderd van het aantal windmolens (met een gezamenlijke capaciteit van 6.000 megawatt) dat nodig is om het doel voor 2020 te halen, zegt onderzoeker Aad Groenenboom van PricewaterhouseCoopers.

In heel Europa is het aandeel duurzame energie met 7 procent nog laag. Om de Europese doelen te behalen, zijn volgens het adviesbureau de komende tien jaar miljarden extra investeringen nodig, die gelijk staan aan ruim 1,2 miljoen extra windmolens en een oppervlakte aan zonnepanelen van minstens twee keer de oppervlakte van België.

Ook Nederland moet fors meer investeren in duurzame energie om de doelen te halen, zegt Maarten Hajer, directeur van het Planbureau voor de Leefomgeving. De overheid moet het bedrijfsleven royaler en gerichter stimuleren, vindt hij.

In Nederland gaat de beweging volgens Hajer nu „absoluut in de goede richting, maar gezien de doelstellingen staan we pas aan het begin”. Met het huidige tempo stijgt het aandeel duurzame energie volgens de planbureaudirecteur niet verder dan tot 5 procent in 2020. Wordt er in plaats van de voorgenomen 12 miljard zo’n 6 miljard meer geïnvesteerd, dan is 15 procent haalbaar, heeft het planbureau berekend in het jongste voortgangsrapport Realisatie Milieudoelen 2009.

In windtechnologie en bij de productie van groene elektriciteit is volgens Hajer enorme vooruitgang te boeken. Zeker als besloten zou worden het hele stedelijke vervoer op elektrische basis te laten functioneren. Hajer: „Pas als bedrijven ervan overtuigd raken dat met investeren in duurzame energie geld te verdienen is, kun je een ecologische omwenteling realiseren. Er is ook een culturele verandering nodig. Mensen moeten wel graag in een elektrische auto willen rijden. Anders maakt de industrie ze niet.”

Hoe lastig het is de groene harten van burgers te veroveren, blijkt ook in Enschede. Siegfried Jansen wil zijn oude huis nog wel isoleren om zijn energierekening met 20 tot 30 procent naar beneden te krijgen. Maar zonnepanelen op het dak gaat hem te ver. „Het is me nog te duur. Je krijgt wel subsidie, maar de helft van de aanschaf – ruim 3.000 euro – moet ik zelf bijlappen. En ik verdien het pas over 10 tot 15 jaar terug. Dat is een heleboel geld voor een beetje warm water. Ik wacht nog even. Over tien jaar is het vast goedkoper.”