Vampier van nu drinkt nepbloed

Vampiers zijn weer alom aanwezig op televisie en in de bioscoop.

Ze symboliseren nu naast angst en seks ook tolerantie.

Aankondiging van het tweede seizoen van de serie True Blood

Door Dirk Limburg

Een kus in de hals, waar het lichaam warm en zacht is en zo levend en kwetsbaar. Waar vampiers graag bijten.

Vampiers fascineren ons al tweehonderd jaar. Ze zijn weer volop aanwezig in de populaire cultuur, en niet alleen in pulpproducties. Van alle films en tv-series met het trefwoord ‘vampier’ in de filmdatabank IMDB dateert de helft van de laatste acht jaar. Twilight, over een meisje dat verliefd is op een vampier en Let the right one in, over een eenzaam jongetje van twaalf en een vampiermeisje, horen bij de topfilms van dit jaar. Ook een van de beste tv-series van dit moment, True Blood, gaat over vampiers.

Er is een gemakkelijke verklaring voor het feit dat vampiers juist nu weer populair zijn, en waarom ze dat waren in het Victoriaanse tijdperk en na de Eerste Wereldoorlog. In tijden van dreiging komt de vampier terug. Er moet angst heersen: zoals nu voor vreemdelingen, voor aids, voor nog een 9/11.

Sinds Bram Stoker ruim honderd jaar geleden een boek schreef over Dracula is het ondode, bloed drinkende monster een onderdeel van de westerse cultuur. Maar de eerste literaire verschijningen dateren van kort na 1800. In Slavische volkssprookjes kwam hij al eerder voor. Vrijwel alle culturen kennen dergelijke wezens in hun mythen. Na Stokers Dracula zijn vampiers in duizenden boeken en films beschreven. Iedereen weet hoe hun hoektanden uitgroeien als ze toeslaan. Dat vampiers spontaan verbranden in zonlicht. Dat wie hun bloed drinkt zelf een vampier wordt. Dat ze eeuwig even oud blijven. Dat ze alleen te vernietigen zijn met een staak door het hart of door ze het hoofd af te hakken. Dat ze niet van knoflook en crucifixen houden.

En iedereen weet vooral dat ze er net als mensen uitzien. Dat is misschien wel het meest angstaanjagende. De vampierman of vampiervrouw is een ideaal gecamoufleerd roofdier. De vijand in onze mensenkleren.

Moderne films en tv-series gebruiken de dramatische mogelijkheden van vampiers met graagte. En in alle genres, van zwarte detective (Moonlight), tienersoap (Buffy the Vampire Slayer), liefdesfilm (Twilight), sociaal drama (True Blood) tot platte humor (Lesbian Vampire Killers). Bijna allemaal laten deze producties vampiers ondanks hun rauwe moordende krachten vreedzaam met mensen samenleven, maar met het voortdurende risico dat het vernis van de beschaafde zelfbeheersing barst en het monster losbreekt.

In True Blood drinken ze synthetisch bloed uit flesjes. In de film Twilight zijn sommige vampiers ‘vegetarisch’ geworden en beperken zich tot de jacht op dieren.

Bill Compton is in True Blood al zo’n honderdvijftig jaar een man van een jaar of dertig. De vampiers in deze tv-serie hebben burgerrechten gekregen in de Verenigde Staten. Ze zijn uit de kist gekomen, grapt de dvd-hoes. Dankzij Japans gebotteld namaakbloed, merknaam Tru Blood, hoeven vampiers niet meer te moorden en kunnen ze een plaats innemen in de maatschappij. Sommigen, zoals Bill, willen integreren. Velen houden zich meestal aan de regels, maar een kleine groep blijft op mensen jagen.

True Blood – helaas nog niet op de Nederlandse televisie – is bedacht door de Amerikaanse schrijfster Charlaine Harris. Van haar populaire boeken Southern Vampire Mysteries zijn sinds 2001 negen delen verschenen. Vampier Bill is een gevaarlijk mooie man die het goede probeert te doen, al wint zijn natuur het soms van zijn wil. Hij heeft een relatie met de jonge blonde serveerster Sookie , die kan horen wat anderen denken.

De ups en downs in hun bijna onmogelijke liefde is een van de belangrijkste thema’s van de serie. In het eerste seizscoen – vorige maand op dvd verschenen, het tweede is net met veel succes in de VS begonnen – gaat het ook over de handel in vampierbloed, dat voor mensen als een drug werkt. De meeste bewoners van het moerasdorpje Bon Temps accepteren vampiers niet in hun maatschappij. Er zijn discussieprogramma’s op tv waarin voor- en tegenstanders van vampierrechten elkaar in de haren vliegen.

Hoewel niemand zich comfortabel zal voelen bij True Blood, komt het halverwege de serie toch als een verrassing dat kijken ronduit onaangenaam wordt. Tijdens een hallucinerende climax van volmaakte liefde en romantiek gebeurt iets wanstaltigs. Die scène grijpt je aan, zoals alleen goede kunst dat kan.

De film Twilight is in veel het tegendeel van True Blood, en niet alleen vanwege de talrijke seksscènes. Het speelt zich af in een stadje in Alaska, waar vampiers wonen omdat de zon er zelden schijnt. Ze doen zich voor als mensen; de jongeren gaan zelfs naar school, waar ze alleen opvallen omdat ze mooier en cooler zijn dan hun klasgenoten. Twilight gaat over een meisje dat verliefd wordt op een jongen van wie ze niet weet dat hij een vampier is. Hij probeert haar te negeren, wetend dat hij anders zijn lust misschien niet kan bedwingen.

Twilight past beter dan True Blood in de traditie van vampiers als symbool voor onderdrukte seksualiteit. De kus van een vampier is veel ingrijpender dan die van een gewoon schoolvriendje, zodat het voor de hoofdpersoon Bella letterlijk een zaak van leven en dood is om haar maagdelijkheid te bewaren.

Intens is de confrontatie van mens en vampier in de tedere Zweedse film Let the right one in van Tomas Alfredson. Het verhaal speelt zich begin jaren tachtig af in een kalme, besneeuwde buitenwijk van Stockholm. Het gepeste jongetje Oskar ontmoet op straat zijn nieuwe buurmeisje Eli. „Ik ben geen meisje”, antwoordt Eli op Oskars vraag of ze verkering met hem wil. Ze is op de momenten dat ze bloed moet drinken om te overleven een ondood monster. Maar door Oskars ogen zie je een twaalfjarig meisje met krulletjes.

Waar het negentiende-eeuwse boek Dracula inspeelde op de angst voor onzekerheid, voor vrouwenemancipatie en voor immigranten, is bij deze nieuwe vampierverhalen een boodschap van tolerantie de kern. Plus een loflied op avontuur – want wat is onweerstaanbaarder dan je overgeven aan de kus van een vampier?

True Blood, seizoen 1 (import dvd). Let the right one in verschijnt in september op dvd. Twilight is verkrijgbaar op dvd en als boek.