'Rigide eisen zijn het probleem'

De werkgevers willen de pensioenen versoberen om hun kosten te verlagen. Maar zij kunnen niet zonder de vakbonden. Wat wil FNV-onderhandelaar Peter Gortzak?

Peter Gortzak

Peter Gortzak, FNV-onderhandelaar op het gebied van pensioenen, was afgelopen week op werkbezoek bij de Braziliaans zusterbond. Bij terugleer las hij dat De Nederlandsche Bank de komende jaren 0,75 procent extra krimp verwacht als gevolg van de maatregelen van werkgevers en vakbonden, zoals premieverhogingen en bevriezing van uitkeringen, voor het herstel van de pensioenfondsen. Dat is het antwoord op de danig onttakelde financiële positie van honderden pensioenfondsen door de rentedaling en de aandelenkoersval vorig jaar en begin dit jaar. Verder las Gortzak de inzet van werkgeversonderhandelaar Gerard Verheij van VNO-NCW: pensioenlasten omlaag, een maximum aan pensioenpremies.

Wat vindt u van hun inzet?

„Een herkenbaar verhaal. Echte werkgeverstaal. Werkgevers pleiten altijd voor lagere loonkosten en pensioen is uitgesteld loon, dus zo komen zij ook op lagere pensioenkosten. Maar het is natuurlijk wel een vergelijking van appels en peren. Sommige grote ondernemingen hebben, ik denk willens en wetens, gegokt op grotere beleggingsinkomsten via hun pensioenfondsen door extra in aandelen te beleggen. Het fonds van Shell is daarvan het beste voorbeeld. En Shell als werkgever heeft de klappen vervolgens manmoedig gedragen door 2 miljard euro extra in het pensioenfonds te storten. Er zijn ook andere ondernemingspensioenfondsen, zoals die van Philips en de Rabobank. Zij draaien heel goed, die hoor je niet. En laten we niet vergeten dat een aantal fondsen die nu pijn lijden in de voorgaande jaren wel hebben geprofiteerd van lage pensioenpremies. Wat ik in het verhaal van Verheij herken, is dat hij en de werkgevers trots zijn op ons gezamenlijk pensioensysteem. En dat wij erover moeten praten hoe we de risico’s in het systeem beheersbaarder moeten maken, hoe we die risico’s moeten accomoderen. Als dat leidt tot kostenreductie is dat mooi. Dat kan de uitkomst zijn, maar niet het begin, zoals Verheij het voorstelt. Want ik geloof niet dat op korte termijn de lasten omlaag gaan.”

Waarom kunnen die kosten niet omlaag?

„Een aantal toezichthouders en politici zoekt de oplossing van de pensioenproblemen in meer zekerheid. Maar een groot aantal van de problemen is juist veroorzaakt door de rigide eisen van minister Donner van Sociale Zaken. Dit is een crisis gebleken waarop de regels voor de pensioenfondsen niet waren voorbereid. Pensioenfondsen mogen er vijf jaar over doen om eruit te komen in plaats van de eerder geregelde drie jaar. Het siert de werkgevers, en daar geef ik ze een pluim voor, dat zij met extra premies en bijstortingen voorkomen hebben dat er serieuze scenario’s voor het verlagen van pensioenen op tafel zijn gekomen. Maar juist de rigide opstelling van Donner heeft eerder geleid tot premieverhogingen dan tot premiedemping. En dan zegt De Nederlandsche Bank in het verlengde daarvan nu: de herstelplannen van de pensioenwereld gaan ten koste van de economie. Ja, wij hadden al voorspeld dat zoiets kon gebeuren als de premies omhoog moesten.”

Risicobeheersing is een zwaar punt voor VNO-NCW. Ligt hier een akkoord tussen werkgevers en werknemers in het verschiet?

„Als het beteugelen van risico’s betekent dat pensioenfondsen hogere buffers tegen verliezen moeten aanhouden, ben ik daar niet voor. Dan zit je te wachten op calamiteiten die misschien maar eens in de zoveel jaar voorkomen, terwijl het geld dat er is niet wordt besteed aan waar het voor bedoeld is: op veilige wijze uitkeren van pensioenen. Ik zie meer in een stelsel waarin je als werknemers en post-actieven een grotere onzekerheid moet accepteren. Maar dat moeten we wel goed kunnen uitleggen aan Nederland. Communicatie is moeilijk, omdat mensen gemakkelijk vergeten dat bijvoorbeeld aanpassing van de pensioenen aan lonen of prijzen altijd afhankelijk is van de financiële positie van een pensioenfonds. Niets ten nadele van alle mensen die hun pensioenregeling goed lezen, maar de meeste mensen krijgen het, slaan er twee gaatjes doorheen en stoppen het in een mapje. In dat opzicht ben ik beetje cynisch geworden: kennelijk is het van tijd tot tijd nodig dat er tegenslag is om iedereen eraan te herinneren hoe het ook al weer werkt.”

VNO wil voorlopig geen lagere kosten, maar een maximum op premies. Kunt u daarmee leven?

„Ik hoef niets toe te geven. Over heel veel zaken hebben Gerard Verheij en ik gelijkluidende opvattingen, afgezien van de gebruikelijke retoriek. Het idee van een maximum aan de premies is bij menig bedrijfstakpensioenfonds al de praktijk, ik kan me daar in vinden. Want laten we realistisch zijn: pensioenpremies zijn niet alleen een zaak van de werkgevers, maar ook van de werknemers.”

Over beheersing van risico’s en maximale premies lijken uw opvattingen op die van VNO-NCW. Is er meer overeenstemming?

„Maximale premies? Ik zeg dat er een natuurlijke grens aan zit. Meer onzekerheid accepteren? Ja, maar dat moeten we goed over het voetlicht brengen. Derde punt is dat wij naar een trendmatig beleid willen om de pensioenvoorzieningen te becijferen. Een commissie van experts kijkt daar nu naar. Ik weet dat VNO-NCW ook in die richting denkt. Vierde punt van overeenstemming is dat we niets zien in verdere uitbreiding van zeggenschap van gepensioneerden, zoals VVD en D66 willen. Op veel punten zijn we het eens.”