Ik leid m'n eigen leven, heerlijk

Senay Özdemir wordt gezien als ambassadeur van allochtone vrouwen.

Via haar chicklitroman De Harsclub wil ze vooroordelen over deze groep bestrijden.

Met een zwierig gebaar gooit Senay Özdemir het dak open van haar zilverkleurige MG TF cabrio. Achterin gaan de bloemen van haar boekpresentatie, voorin schopt ze haar Dior-hakken uit en plaatst een blote voet op het gaspedaal. „Durf je het aan?”, grijnst ze, voor we wegstuiven.

Als hoofdpersoon Carrie Bradshaw uit de tv-serie Sex and the City een auto zou hebben, was het deze. De vergelijking is niet toevallig: in de media wordt Senay Özdemir (40) de laatste tijd vaker geassocieerd met het personage uit deze hitserie. Vanwege haar mondaine levensstijl en luxe kledingsmaak, maar vooral door haar pas verschenen roman De Harsclub.

In dat boek komen drie Turkse vriendinnen eens per maand bij elkaar voor een ‘full body wax’, waarbij ze terloops de privé-problemen in hun seksleven met elkaar bespreken. Hoewel het boek is gebaseerd op gesprekken met vriendinnen en verhalen op internetforums, herkent Özdemir zichzelf in alle drie de personages, zegt ze tijdens de presentatie. Bahar, de perfectionistische maagd die op zoek is naar de ideale man, schopt ook haar dure pumps uit in de auto – om het leer te sparen. Arzu is de losbandige stewardess die een single luxeleventje leidt en psychotherapeute Yelda zit gevangen in een uitgeblust huwelijk.

Het boek is door de uitgever als ‘mediterrane chicklit’ neergezet en is daarmee enig in zijn soort. Özdemir wil met het laagdrempelige verhaal aantonen dat allochtone dertigers helemaal niet preuts of onderdanig zijn, dat ze helemaal niet worstelen met integratiekwesties of culturele verschillen, maar gewoon worden geteisterd door dezelfde mannenproblemen en carrièredilemma’s als elke andere vrouw.

Özdemir heeft zich opgeworpen als boegbeeld van de sterke, allochtone vrouw in Nederland. Een beetje per ongeluk, zegt ze zelf. In 1993 kwam ze op haar 22ste als eerste ‘gekleurde’ omroepster in dienst bij de TROS. Al gauw was ze een veel gevraagde gast bij openingen en lezingen voor iedereen die de mening wilde polsen van ‘de allochtone vrouw’. In 2004 startte ze het glossy magazine SEN: voor de mediterrane jonge vrouw, dat door tegenvallende oplagecijfers twee jaar later weer uit de schappen verdween. Nu schrijft ze columns en opiniestukken voor diverse bladen, houdt ze de website van SEN bij („een e-glossy”) en is ze net teruggekeerd van een gastdocentschap aan de universiteit van Texas over online publishing.

U bent bijzonder ondernemend.

„Dat heb ik van mijn ouders, denk ik. Mijn moeder was een ontzettende bezige bij, heel perfectionistisch in alles wat ze deed. Zo ook bij de opvoeding van haar zes kinderen: dan kwamen we uit school en moest er meteen huiswerk gemaakt worden, de encyclopedie bestudeerd en intussen stond de radio nog aan of gaf mijn vader ons muziekles.”

Uw leven staat in het teken van emancipatie, waar komt dat vandaan?

„Mijn vader was een van de eerste Turken die niet als gastarbeider naar Nederland kwam, maar als onderwijzer werd uitgenodigd. Hij ging Turkse les geven aan kinderen van wie het de bedoeling was dat ze uiteindelijk weer zouden terugkeren naar Turkije. Mijn vader was zo slim om te zeggen: ik wil wel komen, maar dan neem ik mijn hele gezin mee. Hij was vastbesloten om al zijn kinderen te laten studeren. In Turkije was dat in 1976 veel te duur. Moet je nagaan, hij wilde dus niet alleen zijn zoon maar ook zijn vijf dochters naar de universiteit laten gaan. Zeer geëmancipeerd voor een Turkse man in die tijd. En mijn moeder las veel en was heel intelligent, terwijl ze niet meer opleiding had dan zes jaar lagere school – wat overigens al heel bijzonder was voor haar generatie.”

We kennen u als een ambassadeur voor wat u noemt de ‘mediterrane vrouw’.

„En dat bevalt me goed. Ik word zo moe van het beeld dat vaak wordt geschetst van de mediterrane vrouw als achterlijk, analfabeet of importbruid. Als ik van mijn 86-jarige oma hoor dat zij in 1938 naar de BBC luisterde word ik helemaal blij. Zie je wel, Turkije is niet de bush-bush. Mijn oma wilde wel degelijk geïnformeerd worden. Dus dat soort vooroordelen wil ik uit de wereld helpen.”

Wat wilt u precies veranderen?

„Ik zie zoveel vrouwen die niet zelf nadenken, die denken dat ze hun leven moeten inrichten zoals het hoort, zoals het altijd is geweest. Ik zou wilen dat vrouwen eens wat beter nadachten over wat ze zélf willen. En dat ze beseffen dat ze zélf hun leven kunnen beïnvloeden.”

U bent gescheiden. Bent u destijds niet ook getrouwd ‘omdat het zo hoorde’?

„Elk meisje droomt toch een beetje van haar huwelijk. Ik was 28, we trouwden omdat we dat allebei graag wilden. Wat ik wel weet: trouwen is niet niks. Van mijn huwelijk heb ik vooral geleerd dat ik niet de makkelijkste ben om mee te leven. Met mijn huidige partner, met wie ik al acht jaar een relatie heb, woon ik dus niet samen. Dat hoeft ook niet: ik heb mijn carrière en zorg voor mijn 10-jarige zoontje Hakan, mijn vriend heeft zijn carrière – en dat werkt voor ons fantastisch.”

Dus daarom hamert u op onafhankelijkheid?

„Het is heerlijk om je eigen leven te leiden, daar geniet ik van. Ik vind het vreselijk als vrouwen economisch afhankelijk zijn van mannen. Vrouwen nemen altijd maar weer die rol op zich om voor het gezin te zorgen. Dan zeggen ze: ‘ik vind het ook wel leuk om zelf voor mijn kindje te zorgen, ik wil niet dat-ie naar een vreemde gaat’. Maar volgens mij is het prima als een kind op een crèche is. Of ze zeggen: ‘ik heb het zo druk’. Waarmee dan? We hebben een wasmachine, koffiezetapparaat, internet. Huishoudelijke taken kosten veel minder tijd dan vroeger.”

Wat zou u veranderd willen zien bij de mediterrane vrouw?

„We moeten blijven stimuleren dat deze groep vrouwen blijft werken en studeren. De hoogopgeleide mediterrane vrouw kiest al veel vaker voor een fulltime baan: voor Turkse en Marokkaanse vrouwen zijn studie en werk vaak legitieme redenen om van huis te zijn. Maar we moeten voorkomen dat de familie tegen haar zegt: je zit toch thuis, dan kun je net zo goed het huishouden doen. Of: neem nog een kind.”

Hoe wint u die strijd?

„Zoveel mogelijk laten zien wat er mogelijk is, alternatieven tonen, rolmodellen introduceren die laten zien hoe het óók kan. Daarom heb ik gekozen voor chicklit, om een zo breed mogelijk publiek te informeren hoe je je kunt manifesteren, ook als mediterrane vrouw. We leven in een informatiemaatschappij, het smoesje ‘ik wist niet beter’ gaat niet meer op. En ja, ik geloof dat één persoon het verschil kan maken. Op de een of andere manier gebruiken vrouwen hun macht verkeerd, door zich vaak ondergeschikt op te stellen. Op feministische bijeenkomsten wordt vaak gezegd dat vrouwen heilig zijn, omdat wij kinderen kunnen baren. Maar volgens mij ligt het zo niet. Dat baren gaat min of meer vanzelf, het is geen verdienste. Dat is de natuur. Als mannen het konden, zouden ze het ook doen. Wat daarná gebeurt is het belangrijkste: opvoeding. Vrouwen hebben zoveel macht over hun kinderen, zíj maken uiteindelijk de mensen. Aan mijn zoontje laat ik ook zien: kijk, mama doet het zelf. Ik moet hem maken tot een man die de onafhankelijkheid van vrouwen respecteert. Dat is mijn taak.”