Staatshulp ging vooral naar zwakke banken

Hoewel sommige banken nog zware verliezen lijden, zijn de resultaten boven verwachting en worden er hier en daar ook alweer miljarden verdiend, met name aan advieswerk.

De Nederlandse verzekeraar Delta Lloyd kwam vanmorgen met opmerkelijk nieuws. Behalve een winstverdubbeling ten opzicht van vorig jaar kondigde het bedrijf een beursgang aan. Crisis, welke crisis, lijkt bestuursvoorzitter Niek Hoek daarmee te willen zeggen.

Tegelijkertijd maakte de tweede bank van Duitsland, de Commerzbank, vanmorgen een verlies van 746 miljoen euro bekend in het tweede kwartaal. Met name verliezen in Oost-Europa en op vastgoedbeleggingen zorgden voor de slechte cijfers. Vorig jaar boekte de bank nog een winst van 817 miljoen in het tweede kwartaal. Het verlies in het eerste half jaar van 2009 bedraagt inmiddels 1,6 miljard euro. In een toelichting op de cijfers zei de bank te verwachten pas weer in 2012 winst te zullen maken.

De afgelopen dagen buitelden de Europese bankencijfers over elkaar heen. Het beeld is gemengd. De ene bank is goed in staat zich in de crisis staande te houden, terwijl de ander met grote problemen kampt. Het Britse Lloyds en het Zwitserse UBS zitten nog zwaar in de problemen, net als de vorig jaar genationaliseerde Britse hypotheekbank Northern Rock. Barclays, HSBC, Deutsche Bank en het Franse BNP Paribas daarentegen tonen mooie winstcijfers van een paar miljard of meer.

Opmerkelijk is dat bij de banken die stevige winsten boeken er drie zijn die geen overheidssteun hebben gekregen: Barclays, HSBC en Deutsche. Eigenlijk hoort ook BNP Paribas in dat rijtje thuis, omdat de Franse banken allemaal verplicht aan het infuus moesten, ongeacht de financiële situatie. Van de banken die wel steun kregen (Lloyds, Northern Rock en UBS) zijn de cijfers dramatisch te noemen.

De conclusie kan zijn dat het maar goed is dat de diverse lidstaten hebben ingegrepen bij juist de zwakkere broeders. Zonder overheidssteun waren de cijfers nog slechter geweest en waren er misschien wel banken omgevallen. Maar tegelijkertijd is een andere doelstelling van de steunmaatregelen – het weer op gang helpen van de markt voor leningen aan het bedrijfsleven – niet gehaald. Banken scherpen hun voorwaarden waaronder ze geld uitlenen steeds verder aan en verstrekken ook echt minder leningen, zo bleek ook vorige week weer uit cijfers van onder meer de Europese Centrale Bank.

Het is zelfs nog erger dan dat, zegt bankenanalist Paul Beijsens van Theodoor Gilissen Bankiers. „Je ziet dat banken allemaal grote voorzieningen hebben getroffen voor hun leningenportefeuilles. Dat zijn grote verliesposten voor de banken. Ze houden er rekening mee dat zowel particulieren als bedrijven de komende maanden minder goed in staat zullen zijn die leningen af te lossen”, zegt Beijsens. De stijgende werkloosheid, de dalende huizenprijzen en de slechte economische vooruitzichten spelen daarbij een cruciale rol, aldus de analist.

Individueel is moeilijk na te gaan of de banken daadwerkelijk minder zijn gaan uitlenen. Bestuursvoorzitter Joseph Ackermann van Deutsche Bank claimde vorige week dat zijn bank 3 miljard euro meer uitleent aan het Duitse bedrijfsleven dan voor de crisis, maar de Duitse middenstand merkt daar helemaal niets van, blijkt uit recent onderzoek.

Net als bij de grote Amerikaanse banken, die vorige maand hun halfjaarcijfers al publiceerden, zijn het met name de zakenbankdivisies binnen de grote banken die voor de winst zorgen. Dat is bijna pervers, omdat het juist die divisies waren die de hele financiële sector in het ravijn hebben gestort met hun speculaties op ondoorzichtige giftige hypotheekbeleggingen. Nu zijn het niet de beleggingen die de winsten veroorzaken, maar het ouderwetse advieswerk.

Het afgelopen kwartaal heeft een groot aantal bedrijven (zoals Gasunie en AkzoNobel) geld opgehaald op de kapitaalmarkt om investeringen mee te doen. Zulke emissies (van aandelen of obligaties) worden begeleid door zakenbanken en die verdienen daar fors aan. Daarmee worden de cijfers van de gehele bank wat „recht getrokken”, zegt Beijsens.

Maar ook hier past voorzichtigheid. Beijsens: „Als gevolg van de aanhoudende recessie zal in het derde en vierde kwartaal de gang naar de kapitaalmarkt minder gemaakt worden dan in het tweede kwartaal. Dat betekent dat de winsten van de zakenbanken de komende maanden weer zullen teruglopen.” Gecombineerd met de verwachte stijging van het aantal slechte leningen lijken de halfjaarcijfers van nu dus eerder op een toevallige kortstondige opleving dan op een structureel herstel van de financiële sector. De verwachtingen van Commerzbank over een terugkeer naar winst in 2012 bevestigen die trend.

Volgende week komt ook de eerste Nederlandse bank met halfjaarcijfers. ING presenteert woensdag de resultaten. De verwachting is dat ook daar de zakenbankactiviteiten de verliezen op slechte leningen deels zullen gladstrijken.

Eind augustus volgen Rabobank en het genationaliseerde ABN Amro. Dan loopt de zomer al ten einde en komt het moment dat een verdere stijging van de werkloosheid en een verergering van de recessie worden verwacht.