Saakasjvili overleefde verloren oorlog

Zijn aanhangers gaven hem de schuld van de oorlog vorig jaar en liepen massaal van hem weg. Maar de Georgische president doet alsof er niks aan de hand is.

Een jaar na de Georgisch-Russische oorlog is Michail Saakasjvili nog altijd president van Georgië. Een mirakel, want hij was door menigeen in binnen- en buitenland afgeschreven. De Russische president Medvedev noemde hem een „politiek lijk”. Zijn aanhangers liepen steeds vaker over naar het kamp van de oppositie en zijn westerse bondgenoten waren op hem afgeknapt, omdat na verloop van tijd duidelijk werd dat hij de oorlog was begonnen.

„Het is een absoluut wonder dat hij nog aan de macht is”, zegt Lawrence Sheets, een in Tbilisi wonende Kaukasusexpert van de denktank International Crisis Group. „En het ziet ernaar uit dat hij alleen vertrekt onder druk vanuit het buitenland. Maar op korte termijn is dat waarschijnlijk niet het geval. Hoogstens zou hij de economische crisis niet kunnen overleven, die in de komende winter een nieuw hoogtepunt bereikt. En dan is er nog altijd de vierenhalf miljard dollar aan hulpgeld van het IMF die hem kan redden.”

In eigen land kreeg Saakasjvili na afloop van de oorlog de rekening voor zijn overmoed gepresenteerd. De held van de Rozenrevolutie leek voorgoed te hebben afgedaan. Een groep van tien verenigde oppositiepartijen, die toch al ontevreden waren door het terugdraaien van de democratie in het voorafgaande jaar, eiste zijn aftreden omdat hij zijn land in een oorlog had gestort. In april begon een reeks massademonstraties, die het verkeer in de hoofdstad verlamde. Daarvoor bezocht de ene na de andere Georgische oppositieleider Washington om zich aan Amerikaanse politici te presenteren als de meest geschikte kandidaat om het presidentschap van Saakasjvili over te nemen.

Saakasjvili zelf deed intussen alsof er niets aan de hand was, erop vertrouwend dat de oppositie buiten Tbilisi dankzij de eenzijdige berichtgeving van de staatstelevisie nauwelijks over mogelijkheden beschikte om aanhangers te werven en uiteindelijk wel zou aftaaien. Het was een gok, die gunstig voor hem uitpakte. Want naarmate de protesten voortduurden, raakte de oppositie verdeeld over wat er met Saakasjvili moest gebeuren.

Een deel van de leiders, zoals voormalig VN-ambassadeur Irakli Alasania, wilde onderhandelen met de regering. Anderen, zoals oud-parlementsvoorzitter Nino Boerdzjanadze, hielden aan hun eis van aftreden vast. Door die onenigheid verdampte de steun van de bevolking met de dag. „Die protesten waren een beschamende vertoning geworden”, zegt Sheets. „Er kwamen steeds minder betogers opdagen. En Saakasjvili stapte maar niet op, terwijl de ideologische verdeeldheid onder de oppositie alsmaar groter werd.”

Een dieptepunt voor de oppositie werd eind juli bereikt aan de vooravond van het bezoek van de Amerikaanse vicepresident Joe Biden. „De oppositie besloot toen haar protesten voor de duur van de zomer op te schorten, maar er was in die dagen amper nog een demonstrant op de Roestaveli-boulevard te vinden”, zegt een hoge westerse diplomaat in Tbilisi.

Waarnemers menen dat Saakasjvili’s aanblijven bewijst dat hij een duivelskunstenaar is. „Hij is zo veel slimmer dan de oppositie”, zegt Zaza Gatsjetsjiladze, hoofdredacteur van de Engelstalige krant The Messenger. „Dat kan natuurlijk ook komen doordat hij een aantal slimme mensen en een goede denktank om zich heen heeft.”

De herdenkingsceremoniën van de komende dagen zullen Saakasjvili’s positie alleen maar versterken. Al was het maar omdat hij zich dan opnieuw kan manifesteren als de persoonlijke vijand van de Russische premier Poetin, die door veel Georgiërs nog altijd als de grootste vijand van hun land wordt gezien. „Er zijn tal van officiële gebeurtenissen in het hele land gepland”, zegt Gatsjetsjiladze. „Die herdenkingen zullen veel emoties losmaken en tot een patriottisme leiden waar Saakasjvili weer van kan profiteren.”

Toch is Saakasjvili’s positie niet op alle fronten zo sterk als je zou denken. Want volgens westerse diplomaten in Tbilisi kan hij in het geval van nieuwe oorlogsplannen – om bijvoorbeeld de Zuid-Osseetse regio Achalgori terug te krijgen die tot augustus vorig jaar door Tbilisi werd bestuurd – niet meer op het leger vertrouwen. „De muiterij die in mei dit jaar door Saakasjvili in de kiem werd gesmoord was serieus”, zegt een van hen. „Als hij opnieuw iets wil uithalen, dan kan hij niet op de steun van de militaire bevelhebbers rekenen.”

En dan zijn er ook nog de Verenigde Staten, de belangrijkste bondgenoot van Georgië en vasthoudend pleitbezorger voor een Georgisch NAVO-lidmaatschap . Vicepresident Biden heeft tijdens zijn recente bezoek aan Tbilisi weliswaar in het openbaar zijn steun aan Georgië uitgesproken, maar volgens waarnemers heeft hij Saakasjvili binnenskamers ook gewaarschuwd voor roekeloos gedrag.

Dat zou erop kunnen wijzen dat in Washington heel anders over Saakasjvili’s ‘stabiele positie’ wordt gedacht en dat zijn positie alleen gegarandeerd is door het feit dat er op de korte termijn geen alternatief voor hem bestaat. Veel Georgiërs beseffen dat ook.

„Bovendien zijn Georgiërs vergevingsgezind”, zegt Gatsjetsjiladze. „Maar aan alles komt een einde. Zelfs aan het steungeld van het IMF. En daarom is de komende winter beslissend voor de toekomst van onze president. Want dan zal blijken of hij de economische en politieke crisis echt kan overleven. Hij moet zich nu gaan inzetten voor de gewone man.”

Achtergronden, reconstructie, analyses en fotoreportage op nrc.nl/georgie